੨ ਆ

ਪਗੂ$ &.੦

/ਠੰਨ;6910੦॥.੦੦॥॥

7 =ਦ

੬ ੬ "ਡੀ

ਹੈ %-6=

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਪੰਜ ਸੌ ਸਾਲਾ “ ਪਰਕਾਸ਼ ਉਤਸਵ _`

ਡ ਵੇ ੦੧੦੦੧ €10ਪੂ ।ਪ60611੬॥੮੦॥੬॥॥੧੦1.੮੦॥॥

ਸੀ ਗੁਰੁ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ

ਚ

ਦੇ ਪੰਜ ਸੰ ਸਾਲ! - ਪ੍ਰਭਾਸ ਉਤਸਵ ਦੀ ਸਾਰੇ ਸੈਸਾਰ ਤੇ ਸਿੱਖ-ਜੋਗਤ ਨੂੰ ਲਖ ਲ੫

ਵਧਾਈ ਹੋਵੇ ।

2 ਸਹਾਇਕ ਬਣੋ ੨

ਧਰਮ, ਸਿੱਖੀ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪਰਚਾਰ ਲਈ _ ਪੰਜਾਬੀ ਟਰੈਕਟ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੈ ਕੇਵਲ ?ਕ ਰੁਪਇਆ ਮਾਹਵਾਰ ਸਹਾਇਤਾ

ਦੇ ਕੇ ਆਪ ਸਹਾਇਕ ਬਣ _ਅਤੇ` ਹੋਰ _ਸਜਣ' ਮਿਤਰਾਂ ਤੇ

ਰਿਸਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਹਾਇਕ ਬਣਾ ਕੇ ਪਰੋਬਧਕਾਂ ਦੇ ਹੌਸਲੇ ਵਧਾਉ ।

ਸਾਜਨ ੮ਟਰਜ਼ ਬਾਜ਼ਾਰ ਰਾਧਾ ਕਿਸ਼ਨ ਐਬਾਲਾ-ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਛਪਿਆ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਟੌ ਕਟ ਲਸਾਇਟੀ ੯੧੬੪/੫ ਬਾਜਾਰ ਰਾਧਾ ਕਿਸ਼ਨ ਐਬਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਨੇ

ਪਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ 1

੧੦0੦੧ €16॥ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥॥

੯੪ ੧ ਓਸ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕੀ ਫਤਹਿ। ੧੧

ਸਾਚੁ _ ਕਹੋ“ ਸੁਨ ਲੇਹੁ ਸਕੈ, ਜਿਨ ਪ੍ਰੇਮ ਕੀਓ ਤਿਨ ਹੀ ਪ੍ਰਭ ਪਾਇਓ ।

੨ ਪ੍ਰੇਮ-ਸੁਮਾਰਗ ੨ ___ ਐਬਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ

%੩੫੫.ਹਨ੧॥॥॥॥2੫॥॥0002੫0॥੪੬॥॥॥੭੩੫॥0,00੨੦0॥0॥6=੫00/ਛ॥॥੨੪0॥॥07੨੪0੧0॥੧=੩॥)0॥ਨ=੩੪੦ ਜਿਝਦ ੧੪] __ਨਵੰਬਰ-ਦਸੋਬਰ -- ੧੯੬੯ [ਨੰਬਰ ੧੧੮੧੨ ੨੨॥॥॥॥ਇ੩੪੪ 00੨੫0 9"੩੨॥000੪0॥੭285002੩0/0ਨ=ਰ॥॥ ॥02੩00006=੩॥।00%=300 06508

੨੬ ਮੂਲ ਮੌਤਰ ੩

#”੧ ੧ਓ ਸਤਿ ਨਾਮੁ ਕਰਤਾ ਪੁਰਖੁ ਨਿਰਭਉ ਨਿਰਵੈਰੁ ਅਕਾਲ ਮੂਰਤਿ ਅਜੂਨੀ ਸੈਭੇ ਗੁਰਪ੍ਰਸਾਦਿ । ॥ ਜ੫ ।

ਆਦਿ ਸਚੁ ਜੁਗਾਦਿ ਸਚੁ । ਹੈ ਭੀ ਸਚ ਨਾਨਕ ਹੋਸੀ ਭੀ ਸਚੁ ॥੧॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ)

੧੦0੦1 €16॥ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥॥

2: ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ੨:

ਸੁਣੀ ਪੁਕਾਰ ਦਾਤਾਰ ਪ੍ਰਭੁ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਜਗ ਮਾਹਿ ਪਠਾਯਾ । ਚਰਨ ਧੋਇ ਰਹਿਰਾਸਿ ਕਰਿ ਚਰਨਾਮਿਤ ਸਿਖਾਂ ਪੀਲਾਯਾਂ । ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਪੂਰਨ ਬ੍ਰਹਮ `ਕਲਿਜੁਗ ਐਦਰਿ ਇਕ ਦਿਖਾਯਾ । ਚਾਰੇ ਪੈਰ ਧਰੋਮ ਦੇ ਚਾਰ ਵਰਨ ਇਕ _ਵਰਨ _ਕਰਾਯਾਂ / ` ਰਾਨ' ਰੋਕ ਬਰਾਬਰੀ ਪੈਰੀ ਪਵਣਾਂ ਜਗਿ ਵਰਤਾਯਾ । ਉਲਟਾ ਖੇਲੁ ਪਿਰੇਮ ਦਾ ਪੈਰਾਂ ਉਪਰਿ ਸੀਸ ਨਿਵਾਯਾ। ਕਲਿਜੁਗ ਬਾਬੇ ਤਾਰਿਆ ਸਤਿਨਾਮ ਪੜ੍ਹ ਮੇਤ੍ਰ ਸੁਣਾਯਾ । ਕਲਿ : ਤਾਰਣ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ੍ਰ ਆਯਾ ।੨੩। ਰ

ਸਤਿਗੁਰ ਨਾਨਕ ਪ੍ਰਗਟਿਆ ਮਿਟੀ ਧੁੰਦ ਜਗ ਚਾਨਣ ਹੋਆ । ਜਿਉ” ਕੁਰ ਸੂਰਜ ਨਿਕੁਲ੍ਿਆ ਤਾਰੇ ਛਪੇ ਐਧੇਰ ਪਲੋਆ । ਸਿੰਘ ਬੁਕੇ ਮਿਰਗੁਵਾਲੀ ' ਭੈਨੀ ਜਾਇ ਨ ਧੀਰ _ਧਰੋਆ । ਜਿਥੇ ਬਾਬਾ ਮੇਰ ` ਧਰੈ ਪੂਤਾ ਆਸਣ _ਥਾਪਣ ਸੋਆ । ਸਿਧ ਆਸਣ ਸਭ ਜਗਤ ਦੋ ਨਾਨਕ ਆਦਿ ਮਤੇ ਜੇ ਕੋਆ। ਘਰ ਘੂਰ ਅਦਰ ਧਰਮਸਾਲ ਹ੍ਵੈ ਕੀਰਤਨ ਸਦਾ ਵਸੋਆ । ਬਾਬੇ ਤਾਰੇ ਚਾਰ ਚਕ ਨੇ ਖੰਡ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਸੱਚਾ ਢੌਆ । ਗੁਰਮੁਖ ਕਲਿ ਵਿਚ ਪਰਗਟ ਹੋਆ .੨੭।

੧੦0੦੧ €16॥ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥0

(੫) ਸਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵੇ ਜੀ ਦੀ ਜੱ ਸੈਸਾਰ ਫੇਰੀ ਦਾ ਸੋਖੇਪ

ਜਨਮ ਦਿਨ :-- ਵਿਸਾਖ ਸੁਦੀ_੩_(੨੦ ਵਿਸਾਖ) ਸੰਮਤ ੧੫੨੬ ਮੁਤਾਬਕ ੧੫ ਅਪੈਲ ਸੰਨ 3੧੪੬੬, -ਛਨਿਛਰਵਾਰ ।

ਜਨਮ ਨਗਰ -- ਰਾਇ ਭੋਇ ਦੀ ਤਲਵੰਡੀ (ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਮਗਰੋ' ਸਹ ਨਨਕਾਣਾ, ਸਾਹਿਬ ਪਗੀਿਸਧ ਹੋਇਆ) ਜਿਲਾ ਸ਼ੇਬੂਪੁਰਾ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ)

ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ॥- ਪਿਤ! ਮਰਿੜਾਂ ਕਲਿਆਣ ਦਾਸ ਜੀ (ਮਹਿਤਾਕਾਲੂ) ਮਾਤਾ ਸ੍ਰ ਤ੍ਰਿਪਤਾ ਜੀ।

ਵਿਆਹ _:- ਪਖੋਕੇ ਰੈਧਾਵੇ ਜਾ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਦੇ ਸੀ ਮੂਲ ਚੰਦੇ ਜੀ ਦੀ; _ਸਪੁੰਤਰੀ ਸ੍ਰ ਸੁਲਖੇਣ) ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਮਤ ੧੫੪੪ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ।,

ਸੰਤਾਨ ੪ ਬਾਬਾ ਸ੍ਰੀ ਚੋਢ ਜੀ (ਜਨਮ ਸੰਮਤ ੧੫੫੧ ਏ੪ ਸੰਨੇ ੧੪੯੪) ਤੇ ਬਾਬਾ, ਲਖਮੀ ਢਾਸ ਜੀ ,ਸੰਮਤ ੧੫੫੩ ਮੁ: ਸੈਨ ੧੪੯੭)

ਪਹਿਲੀ ਉਦਾਸੀ : = ਪੂਰਬ ਦੀ, ਸੰਮਤ ੧੫੫੩ ਖੁ: ਸੁੰਨ ੧੪੯੭

ਦੂਜੀ ਉਦਾਸੀ :- ਦੱਖਣ ਦੀ, ਸੰਮਤ ੧੫੬੮ ਸੂ: ਸੈ ਸੈਨ ੧੫੨੧੦

ਤੀਜੀ ਉਦਾਸੀ :- = ਉਤਰ ਦੀ, ਸੰਮਤ ੧੫੭੩ ਮੁ ਸੰਨ ੧੫੧੬

ਚੋਰੀ ਉਦੀਸੀ ੪ ਪੱਛਮ ਦੀ, ਸੰਮਤ ੧੫੭੫ ਸੁ ਸੰਨ ੧੫੧੮

ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਏ :- ਸ੍ਰੀ ਕਰਤਾਰ ਪੁਰ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਅਸੂ ਵਦੀ ੧੦ (2 ਅਸੂ) ਸੰਮਤ ੧੫੯੬ ਮੂ: ੭ ਸਤੰਬਰ ੧੫੩੯.

੧੦0੦੧ €16॥ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥॥

੬੯ ੭੨੩. 6, ॥> 69. $੦ ੪੨

੮ ੧੯ <>

(੬) ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਸੰਬੋਧਿਤ ਵਿਅਕਤੀਆਂ

ਵੰਸ -ਸੂਰਜ ਬੈਸੀ (ਰਘੂਕੁਲ) ਬੇਦੀ । ਪੜਦਾਦਾ--ਰਾਮ ਨਾਰਾਇਣ ਜੀ। ਦਾਦਾ=-ਸ਼ਿਵ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ । ਪਿਤਾ-ਕਲਿਆਣ ਦਾਸ ਜੀ । ੫. ਮਾਤਾ-ਸੀੀ ਮਤੀ ਤ੍ਰਿਪਤਾ ਜੀ । ਚਾਚਾ--ਲਾਲ ਚੋਦ ਜੀ । ਮਹਿਲ--ਸ੍ਰੀ ਮਤੀ ਸੁਲਖਣੀ ਜੀ । ਸਹੁਰਾ - ਮੂਲ ਚੰਦ ਜੀ _$. _ਸੱਸ--ਸ੍ਰੀ ਮਤੀ ਚੰਦੋ ਰਾਣ ਜੀ ਮਾਮਾ-ਤ੍ਰਿਬਨਾ ਜੀ। 11. ਭੇਣ-ਨਾਨਕੀ ਜੀ ਭਣਵਈਆ--ਜੇ ਰਾਮ ਜੀ । 13. ਮਸੇਰਾ ਭਰਾ -ਰਾਮ ਰਤਨ ਜੀ ਪਹਿਲਾ ਸਪੁਤਰ -ਸ੍ਰੀ ਚੰਢ ਜੀ । ਦੂਸਰਾ ਸਪੁਤਰ-- ਸ੍ਰੀ ਲਖਮੀ ਚੈਦ ਜੀ । ਨਾਨੀ--ਸ੍ਰੀ ਮਤੀ ਸਭਰਾਈ ਜੀ। 17. ਨਾਨਾ--ਰਾਮਾ ਜੀ । ਦਾਈ--ਦੋਲਤਾਂ _19. ਦਾਸੀ - ਤੁਲਸਾਂ ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਵਿਚੋ' ਇਕ ਟਹਿਣ --੫ਰੇਮੋ(ਮ/ਹਰੀ) ਸਮੇ' ਦਾ ਬਾਦਜ਼ਾਹ--ਬਹਿਲੌਲ ਲੋਧੀ, ਇਬਰਾਹੀਮ ਲੋਧੀ ਤੇ ਬਾਬਰ (ਮੁਗਲ) ਪਰਗਣੇ ਦਾ ਹਾਕਮ--ਰਾਏ ਬੁਲਾਰੇ ਜੀ । ਨਿਕਟ ਵਰਤੀ ਸੇਵਾਦਾਰ--ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਤੇ ਭਾਈ ਬਾਲਾ ਜੀ । ਪਹਿਲਾ ਸਿੱਖ ਜਿਸਨੇ “ਗੁਰੂ ਅਵਤਾਰ” ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆ ਤੋਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ । (ਪੰਡਿਤ ਹਰਿ ਦਿਆਲ ਜੀ) ਆਤਮ ਸਰੂਪ ਦਾ ਅਦੂਤੀ ਰੂਪ ਦੂਜੀ ਵਿਅਕਤੀ ਅਗੇ ਨਮਸਕਾਰ ਸਹਿਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ -- ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ

(ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ)

0੦0੦੧ €16॥ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥॥

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ੁਧ ਬੋਸਾਵਲੀ

ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਵੰਸ ਪਰੋਪਰਾ ਦਾ ਪਿਛਲਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸੂਰਜ ਵੈਸ ਨਾਲ ਜਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਸਾਰੀ ਵਾਰਤਾ ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਕਰਕੇ _ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁਖਾਰ ਬਿੰਦ ਤੋਂ ਅਤੇ ਪਾਵਨ ਹਸਤ ਗਮਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਹੋਈ ਬਾਣ “ਬਚਿਤਰ ਨਾਟਕ'' ਵਿਚ ਵਿਸਥਾਰ ਪੂਰਵਕ ਦਸਿਆ ਹੈ । ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸ ਮਹਾਂਭਾਰਤ, ਦੇਵੀ ਪੁਰਾਣ ਤੇ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਆਦਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਢ। ਉਤਪਤੀ ਵੇਲੋ ਬ੍ਰਹਮਾਂ ਜੀ ਨੋ ਇਛਿਆ ਮਾਤਰ ਦੌ ਪੁਤਰ ਉਤਪਨ ਕੀਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਮਰੀਚ ਤੇ ਅਤਰੀ ਸੀ । ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਮੁਨੀ ਬੜੇ ਪਰਤਾਪਵਾਨ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਸ਼ਕਤੀ ਕਲਾ ` ਵਾਲੋ ਸਨ । ਮਰੀਚ ਨੇ ਇਛਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਕਸ਼ਪ ਮੁਨੀ ਜੀ ਨੂੰ ਉਤਪਨ ਕੀਤਾ `ਤੇ ਕਜ਼ੇਪ ਤੋਂ' ਸੂਰਜ ਵੰਸੀ ਪਰਜਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ । _ਅਤਰੀ _ਮੁਨੀ ਦੇ ਅੰਸ ਤੋਂ ਪੁਤਰ ਸੋਮ ਹੋਇਆ ਜਿਸਦੀ ਪਰਜਾ ਚੰਦਰਵੈਸੀ ਕਰਕੇ ਪਰਸਿਧ ਹੋਈ ।

ਸੂਰਜਵੰਨੀ ਵਿਚੋ' ਦਿਕ ਮਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀਵਾਨ ਰਾਜਾ ਮਨੂ ਹੋਇਆਂ ਤੇ ਇਸੇ ਐਸ ਵਿਚੋਂ ਭਰਤ ਨਾਮ ਦਾ ਮਹਾਂ ਪਰਤਾਪੀ ਤੇ ਸਤਿਵਾਦੀ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ “ਭਾਰਤ ਖੋਤ” ਕਰਕੇ _ਪਰਸਿਧ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਜੇ ਐਸ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸ਼ਵਾਕੁ ਨਾਮ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੋਇਆ ਹੈ । ਅਗੇ ਜਾਕੇ ਫੇਰ _ਰ੫ ਨਾਮ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ _ਤੇਜਸਵੀ _ਤੇ ਧਰਮੀ ਰਾਜਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਰਘੂਵੈਸ ਤੋਂ ਰਾਜਾ _ਦਸਰਥ ਜੀ ਹੋਏ ਹਨ । ਦਸਰਬ ਜੀ ਦੇ ਐਸ ਤੋਂ' ਸ੍ਰੀ ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਜੀ, ਸ੍ਰੀ ਲਛਮਨ ਜੀ, ਭਰਤ. ਤੇ ਸ਼ਤਰੂਘਨ ਜੀ ਚਾਰ ਸਪੁਤਰ ਹੋਏ । ਇਹਨਾਂ ਉਪ੍ਰੋਕਤ

੧੦0੦੧ €16ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥0

(੬)

ਸੂਰਜਵੌਸੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ _ਅਯੁਧਿਆਪੁਰੀ _ਨੀਯੋਤ ਕੀਤੀ ਚਲੀ ਆਉਦੀ ਰਹੀ । ਚੰਢਰਵੈਸੀਆਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ _ਹਸਤਨਾਪੁਤ (ਢਿਲੀ) ਨੀਯੋਤ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਸੀ।

ਦ# ਤੇ. 484 ਮੂ 4

ਸ੍ਰੀ ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਜੀ ਦੇ ਅਗੋਂ ਦੋ ਸਪੁਤਰ ਲਵ ਤੋ ਕੁਸ਼ੂ ਹੋਏ ।. ਲਵ ਨੇ ਲਾਹੌਰ , ,ਤੇ ਕੁਸ਼ੂ ਕਸੂਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਸਾਏ । ਦ੍ਰੋਵਾਂ ਭੁਰਾਵਾਂ _ਨੇ ਬੰਹੁਤ ਸੂਸ ਤਕ ਰਾਜੂ ਕੀਤਾ । ਬਹੁਤ ਸਗ ਦੇ ਬਾਦ ਕੁਸ਼ੂ ਦੀ , ਵੇਸ ਕਾਲ ਕੇਤੁ ਤੇ ਲਵ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਤੋਂ ਕਾਲ ਰਾਇ ਢੋ ਰਾਜੇ ਹੋਏ । ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਆਪਸ ਵਿਚ ਘੋਰ ਸੰਗਰਾਮ ਕਾਫੀ ਸਮੇ ਤਕ ਹੋਦਾ ਰਿਹਾ ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ “ਕਾਲ ਕੇਤੁ ਫਤਹਯਾਬ ਹੋਇਆ । ਕਾਲ ਰਾਇ ਹਾਰ ਖਾਕੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ _ਨੂੰ ਛਡ ਕੇ ਸਨੌਢ ਦੇਸ ਜਾ ਪਹੁੰਚਿਆ । ਸਨੌਢ ਦੈਸੋ ਮਥੁਰਾ,ਆਗਰਾ, ਝਾਂਸੀ ਤੇ _ਭਰਤਪੁਰ` ਆਦਿਕ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਹੈ । ਇਥੇ ਆਕੇ ਸਨੌਢ ਦੇਸ ਦੀ ` ਰਾਜ ਕੰਨਿਆਂ ਨਾਲ ਕਾਲ ਰਾਇ ਨੇ ਵਿਵਾਹ ਕਰੋਕੇ ਉਸ ਤੋਂ ਸੰਤਾਨ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਸੰਤਾਨ ਉਸ ਦੇਸ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਜੁਲਦੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ “ਸੋਢ ਵੰਸ” ਕਰਕੇ ਪਰਸਿਧ ਹੋਈ ।

ਇਸੇ ਸੋਢ ਵਸ ਦੀ ਪੰਜਵੀ' ਪੀੜੀ ਤੋ" “ਇਕ ਵਿਜੈਰਾਇ ਨਾਮ ਦਾ ਬਹੁਤ ਬਲਵਾਨ ੨ ਜੋਧਾ ਰਾਜਾ ਹੋਇਆ ਹੈ । ਇਹ ਲਵੇ ਦੀ ਅੰਸ ਵਿਚੋਂ' ਸੀ। ਇਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇਸ ਤੇ ਜਾਕੇ ਕੁਸ਼ੂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਨਾਲ ਯੋਧ ਕੀਤਾ । ਕੁਸ਼ ਵੈਸੀ ਦੇ ਸਮੂੰਹ ਰਾਜੇ ਭਾਂਜ ਖਾ ਕੇ ਵਿਜੈ ਰਾਇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਬੜੇ ਦੁਖੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪੂਰਬ _ਦੇਸ (ਕਾਨਪੁਰ, ਲਖਨਾਊ, _ਅਵਧਪੁਰੀ _ਆਦਿਕ ਦੇ ਇਲਾਕੇ) ਵਲ ਚਲੋ ਗਏ । ਇਥੇ ਆਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ “ਠਾਕੁਰ, ਅਖਵਾਉਣ ਲਗ ਪਏ । ਇਹ ਨਾਕੁਰ ਉਜੇ ਕੁਸ਼ੂ ਦੀ

#ਦੇਖੋ ਬਚਿਤਰ ਨਾਟਕ ਦਾ ਧਿਆਇ ਦੂਜਾ ੧੦0੦1 €16॥ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥॥

(੯)

ਐਸ ਵਿਚੋਂ ਹਨ । ਜੋ ਹੁਣ ਤਕ ਉਥੋ' ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਅੰਦਰ ਪਰਸਿਧ ਹਨ । ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਈ ਸੰਸਾਰ ਵਲੋ ਉਦਾਸ ਹੋਕੇ ਵਿਰਿਕ੍ਤ ਰ੍ਪ ਕਰਕੇ ਕਾਂਸ਼ੀ, ਬਨਾਰਸ ਆਦਿਕ ਤੀਰਬਾਂ ' ਤੇ ਜਾਗੈ ਸਾਧੂ ਬਣ ਗੁਏ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਦਿਆ ਦੱ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਲਈ ਵੇਦ ਪਤਨ ਲੰਗ ਪਏ । ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਬਤ ਗੂਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਬਜ਼ਿਤਰ ਨਾਟਕ ਵਿਚ ਇਸ ਤਾਂ ਲਿਖਦੇ ' ਹੇਠ ':-

“ਲਵੀ ਸਰਬ ਜੀਤੇ ਕੁਸੀ ਸਰਬ ਹਾਰੇ” “ਬਚੇ ਜੇ ਬਲੀ ਪ੍ਰਾਨ ਲੈਕੇ ਸਿਧਾਰੇ" “ਚਤੁਰ ਬੇਦ ਪੰਠਿਯੋ ` ਕੀਯੋ 'ਕਾਂਸਿ `ਬਾਸੈ” 'ਘਨੇ ਬ੍ਰ੍ਖ ਕੀਨੋ `ਤਹਾਹੀ ਨਿਵਰਾਂਸੈ"

(ਬਚਿਤ੍ਰ ਨਾਟਕ ਧਿਆਇ ਤੀਸਰਾ)

ਏਹੋ ਬ੍ਹਮ ਅਭਿਆਸੀ ਉਸ ਸਮੇ ਤੋਂ ਵੇਦ ਪਠਿਨ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਬੇਦੀ _ਕਹਿਲਾਉਣ ਲਗ ਪਏ । “ਜਿਨੇ ਬੇਦ ਪਾਂਠਿਯੋ ਸੁ ਬੇਦੀ ਕਹਾਏ । ਤਿਨੈ ਧਰਮ ਕੇ ਕਰਮ ਨੀਕੇ ਚਲਾਏ ।।

ਉਧਰ ਲਵੂ ਦੀ ਵੈਸ ਵਿਦੋ' ਵਿਜੈ ਰਾਇ ਸੋਢੀ ਢੀ ਕੁਲ ਤੋ ਮੁਲਕ ਰਾਇ ਨਾਮ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਂਜਾ ਬੰਹਤ ਧਰਮੀ ਹੋਇਆਂ ਹੈ। ਵੇਦ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਬਹੁਤ ਇਛਿਆਂਵਾਨ ਸੀ ਤੇ ਇਸਨੌ ਪਿਛਲਾ ਵੈਰ ਭਾਵ ਸਭ ਵਿਸਾਰ ਦਿਤਾ'। । ` ਝੈਵੀਆਂ ਪਾਸ ਜਾਕੇ ਰਾਜਾ ਮੁਲਕ ਰਾਇ ਨੇ ਬੜੇ ਪ੍ਰ ਤੇ ਵੈਰਾਗ `ਨ੍ਹਾਲ ਵੇਦ ਪਾਠ ਸੁਣਿਆ । ਝੇਦੀਆਂ ਨੇ ੜੇ ਚ ਤੇ ਜਗ ਨਾਲ ਅਤੇ ਊਤਮ ਰੀਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਾਣ ਸੁਣਾਇਆ । ਉਠ ਰਾੜਾ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਸੂਣਰਰ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਉਦਾਸ ਹੋਕੇ ਵਿਰਕਤ _ਬਣ ਗਿਆ ਤੇ ਰਾਜ ਪਾਟ ਦਾ ਪੂਰਨ ਅਧਿਕਾਂਰੇ ਬੇਦੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇ ਢਿਤਾਂ । ਬੇਦੀ' ਬੜੇ ਪਰਸੁੰਨ ਹੋਏ ਤੇ ਉਤਮ” ਵਰ `ਸੋਢੀਆਂ ਨੁੰ ਦਿਤਾ

।੦੧੦॥੦੧ €16॥ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥0

(੧੦)

“ਬੇਦੀ ਭਯੋ _ਪਰਸੈਨ ਰਾਜ ਕਹ ਪਾਇਕੈ । ਦੇਤ ਭਯੋ _ਬਰਦਾਨ ਹੀਐ ਹੁਲਸਾਇਕੈ” । ਜਬ ਨਾਨਕ ਕਲ ਮੈ' ਹਮ ਆਨ ਕਹਾਇ ਹੈ । ਹੋ ਜਗਤ ਪੂਜ ਕਰਿ ਤੋਹਿ ਪਰਮ ਪਦ ਪਾਇ ਹੈ” ਅਥਵਾ ਜਦ ਸੋਢੀ ਰਾਜੇ ਮੁਲਕ ਰਾਇ ਨੇ ਤਿੰਨ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਸੁਣ ਲਿਆ ਤਾਂ ਤੇ ਚੌਥੇ ਵੇਦ ਦਾ ਪਾਠ ਸੁਣ ਚੁਕਾ ਤਾਂ ਉਹ ਵਰਦਾਨ ਬੇਦੀਆਂ ਨੇ ਫੇਰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਿਤਾ :-

“ਤ੍ਰਿਤੀਯ ਬੇਦ ਸੁਨਬੋ ਤੁਮ ਕੀਆ । “ਚਤੁਰ ਬੇਦ ਸੁਨ ਭੂਅ ਕੋ ਦੀਆਂ । ਤੀਨ ਜਨਮ ਹਮ ਹੂੰ ਜਬ ਧਰਿ ਹੈ । ਚੌਥੇ ਜਨਮ ਗੁਰੂ ਤੰਹਿ ਕਰਿ ਹੈ।' (ਬਦਿਤ੍‌ ਨਾਟਕ ਧਿਆਉ ਦਬਾ)

ਖੋਜ ਕਰਨ ਤੇ“ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜ ਭੌਜ ਵੀ ਬੇਦੀ ਵੰਸ ਵਿਚੋ' ਸੀ । ਇਸ ਦਾ ਰਾਜ ਮੁਹੰਮਦ ਗਜ਼ਨਵੀ ਦੇ ਹਮਲੇ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸੰਜ਼ਾਨ ਪਾਸੋ ਖੁਸ ਗਿਆ ਸੀ। ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਕੌਲ ਕਾਲ ਦੇ ਇਨਾਕੇ ਭਟੀਆਂ ਨਾਮ ਦੇ ਗ੍ਰਾਮ ਵਿਚ ਬੇਦੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜੀਵਕਾ ਲਈ ਅਸਥਾਨ ਮਲ ਲਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੰਸ ਵਿਚੋਂ ਭਟੀਆ ਗ੍ਰਾਮ ਦਾ ਨਿਵਾਸੀ ਰਾਮ ਨਾਰਾਇਣ ਨਾਮ ਦਾ ਬੇਦੀ 'ਖਤਰੀ ਹੋਇਆ, ਜਿਸਦਾ ਪੁਤਰ ਤਿਵਰਾਮ ਦਾਸ ਸੀ । ਸ਼ਿਵਰਾਮ ਦਾਸ ਦੇ ਸਪੁਤਰ ਹੋਏ ਮਹਿਤਾ ਕਲਿਆਣ ਦਾਸ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ੧੪੯੨ ਬਿ: ਵਿਚ ਤੇ ਦੂਸਰਾ ਪੂਤਰ ਲਾਲ ਚੰਦ ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ ੧੫੦੦ ਬਿ: ਵਿਚ ਹੋਇਆ । ਮਹਿਤਾ ਕਲਿਆਣ ਦਾਸ ਸ਼ਹਿਰ ਤਲਵੰਡੀ ਆਣ ਵਸੋਂ ਸਨ । ਰਾਇ ਬੁਲਾਰ ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਤਲਵੰਡੀ ਦਾ ਹਾਕਮ ਸੀ । ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਬੋਧ ਵਿਚ ਮਹਿਤਾ ਕਲਿਆਣ ਦਾਸ ਜੀ ਪਟਵਾਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ । ਇਹ ਗਾਇ ਬੁਲਾਰ ਪਠਾਨ ਤੇ ਲੌਂਧੀ ਖਾਨਦਾਨ ਵਿਚੋਂ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ' ਰਾਇ ਬੁਲਾਰ ਦਾ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਕਾਫੀ ਬੋਲਬਾਲਾ ਸੀ । ਬਹਿਲੋਲ ਲੋਧੀ

੧੦0੦੧ €16ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥0

ਦੁਆਪੁਰਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮੁਟਾ/ਰ ਕੌਸੁ ਕਿਰਤਾਰਬੁ ਕੀਓ । ਉਗਸੈਨ _ਕਉ ਰਾਜੁ ਅੰਭੈ ਭਗਤਹ ਜਨ ਦੀਓ ।

ਸਤਿਵੁਗਿ ਤੈ ਮਾਣਿਓ ਛਲਿਓ ਬਲਿ ਬਾਵਨ ਭਾਇਓ ।

ਤ੍ਰਤੇ ਤੈ ਮਾਣਿਓ;

ਰਾਮ ਰਘਵੈਸ ਕਹਾਇਓ ।

ਗਲਿਜੁਗਿ ਪ੍ਰਮਾਣੁ ਨਾਨਕ ਗੁਰ ਐਗਦੁ ਅਮਰੁ ਕਹਾਇਓ । ਸ੍ਰੀ ਗੁਰ ਰਾਜ ਅਬਿਚਲ ਅਟਲੁ ਆਦਿ ਪੁਰਖਿ ਫੁਰਮਾਇਓ ।

੧੦0੦੧ €16॥ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥0

।੦੧੦0॥੦1 €16॥ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥॥

(੨੧)

ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ । ਇਸ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਸਮੇ' ਮਹਿਤਾ ਕਲਿਆਨ ਦਾਸ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਤ੍ਰਿਪਤਾ ਜੀ ਦੀ ਕੁਖ ਤੋ ੧੫੨੬ ਬਿਕਰਮੀ ਦੀ _ਕਤਕ ਪੁੰਨਿਆ _ਵਾਲੀ _ਚਾਰ ਘੜੀ ਰਾਤ ਰਹਿੰਦੀ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਆਗਮਨ ਹੋਇਆ । ਸ਼ਹਿਰ ਤਲਵੰਡੀ ਜਿਲਾ ਸ਼ੇਖੂਪੁਰ ਪੁਰਾਤਨ ਨਾਮ ਸ਼ਕਰਪੁਰ ਲਾਹੌਰ ਸੂਬੇ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ।

ਸਿਖ ਇਤਿਹਾਸ ਐਦਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਹੋਣ ਦੇ ਸਮੇ' ਦਾ ਬਹੁਤ ਮਤ ਭੇਦ ਹੈ । ਕਈਆਂ ਦਾ ਕਥਨ ਹੈ ਕਿ ਵੈਸਾਖ ਸੁਦੀ ਤੀਜ ਨੂੰ ਤੇ ਕਈਆਂ ਦਾ ਕਥਨ ਹੈ ਕਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਅਵਤਾਰ ਧਾਰਨ ਹੋਵਿਆ ਹੈ । ਲੋਖਕ ਦੀ ਇਗ ਪਖੀ ਰਾਇ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਕਬਿਤ ਨੰ: ੩੪੫ ਦੁਆਰਾ ਇਹੋ ਪਰਤੀਤ . ਹੈ ਦਾ ਹੈ ਕਿ ਠੀਕ ਕਤਕ ਦੀ ਪੌਨਿਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਅਵਧਾਰ ਧਾਰਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਲਿਖਦੇ ਹਨ :-

“ਕਾਰਤਕ ਮਾਸ ਰੁਤਿ ਸਰਦ ਪੂਰਨਮਾਸੀ,

ਆਠ ਜਾਮ ਸਾਠ ਘਰੀ ਆਜ ਤੇਰੀ ਬਾਰੀ ਹੈ । ਔਸਰ ਅਭੀਚ ਬਹੁ ਨਾਇੜ ਕੀ ਨਾਇਕਾ ਹੈ,

ਰੂਪ ਗੁਨ ਜੋਬਨ ਸਿੰਗਾਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ । ` ਚਾਤਕ ਚਤੁਰ ਪਾਠ ਸੇਵਕ ਸਹੇਲੀ ਸਾਠ,

ਸੈਪਤਾ ਸਮਗ੍ਰੀ ਸੂਖ ਸਹਜ _ਸੁਚਾਰੀ ਹੈ । ਸੁੰਦਰ ਮੈਦਰ ਸ਼ੁਭ ਲਗਨ ਸੰਜੋਗ ਭੋਗ,

ਜੀਵਨ ਜਨਮ ਧੈਨ ਪ੍ਰੀਤਮ ਪਿਆਰੀ ਹੈ ।

੧੦0੦੧ €16॥ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥0

ਦਾ 9 ਵਿਦ 3 ਹਰ ਕੰਮ ਉਲਟਾ :₹ ਸਰ: ਵਿਧਾਤਾ ਸਿੰਘ ਜੀ '“ਤੀਰ'' ਐਮ੍ਰਿਤਸਰ। _-

ਧੈ ੫ ਭਰਮ. ਭੁਲੇਖੇ ਅਐਦਰ, _ਜਦੋ' ਲੁਕਾਈ ਉਲਟੀ । ਭੁੱਲ ਖੁਦਾ ਨੂੰ ਵਿਚ ਖੁਦੀ ਦੇ ਜਦੋਂ, ਖੁਦਾਈ ਉਲਟੀ । ਤਦ ਨਾਨਕ ਦੁਨੀਆਂ ਤੇ ਆਇਆ, _ਕੰਮ ਕੀਤੇ ਉਸ ਉਲਟੇ,

ਉਸਨੇ ਆਕੇ ਜੱਗ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਚਾਲ ਚਲਾਈ _ਉਲਟੀ ।

ਜਨਮ ਪੀੜ ਵਿਚ ਰੋਵਣ ਬੱਚੇ, _ਪਰ ਨਾਨਕ ਮੁਸਕਾਇਆ । ਕੋਤਕ ਵੇਖ ਦੌਲਤਾਂ ਦਾਈ, ਤ੍ਰਿਪਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ । ਇਹ ਬੱਚਾ ਹੈ ਬੜਾ ਅਨੌਖਾ, _ਚਿਹਰਾ `ਇਦ' ਨੂਰਾਨੀ, ਬਾਂ ਰੋਣ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਉਤੇ, ਉਲਟਾ ਹੈ ਮੁਸਕਾਇਆ।

ਜਦੋ ਪਿਤਾ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਉਸਨੂੰ, ਪੜ੍ਹਨੇ ਪਾਇਆ ਜਾ ਕੇ। ਉਲਟਾ _ਅਗੋ' ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਲੱਗਾ, _ਪਾਂਧੈ ਨੂੰ ਸਮਝਾ ਕੇ । ਅਰਥ ਉਨ੍ਹੰ ਪੈੱਤੀ ਦੇ ਦੱਸੇ, ਗਿਣ ਗਿਣ ਪੈੱਤੀ ਵਾਰੀ, ਪੜ੍ਨ ਗਿਆ ਸੀ ਘਰ ਤੋਂ' ਮੁੜਿਆ, ਉਲਟਾ ਸਬਕ ਸਿਖਾ ਕੇ ।

ਫਿਰ ਕਾਲੂ ਪੰਡਤ ਲੋ ਆਇਆ, ਤਾਕਿ ਫਰਜ ਨਿਭਾਵੇ।

ਪੜ ਮੰਤਰ ਨਾਨਕ _ਦੇ ਗਲ _ਵਿਚ, ਆਪ ਜਨੇਊ ਪਾਵੇ।

ਨਾਨਕ ਦਇਆ ਕਪਾਹ ਦਾ ਜੰਝੂਹ, ਉਲਟਾ ਉਸਨੂੰ ਪਾਇਆ, 0੦0੦੧ €16॥ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥0

(੧੩)

ਪੰਡਤ ਪਾਣੀ _ਪਾਣੀ _ਹੋਇਆ, ੫ਰ ਨਾਨਕ ਮੁਸਕਾਵੇ ।

ਕਾਲੂ ਕਿਹਾ _ਰੁਪਈਏ ਵੀਹ ਦੇ, ਜਾ ਕਰ ਬੱਚਾ ਸੌਦਾ । ਨਾਨਕ _ਸੌਚੇ ਕਰਨਾ _ਨਹੀਂ” ਮੈਂ, ਝੂਠਾ _ਕਚਾ ਸੌਦਾ । ਰਜਿਆਂ ਤਾਈ! ਰਜਾਣਾ ਔਗੁਣ, _ਧਰਮ ਭੁੱਖੇ ਮੂੰਹ ਪਾਣਾ, ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਸੰਤ ਰਜਾਏ, _ਕੀਤਾ _ਸੱਚਾਂ ਸੌਦਾ ।

ਜਦੋ' ਪਹੁੰਚਿਆ _ਮਕੇ _ਨਾਨਕ, ਦੇਸ਼ ਦੇਸ਼ਾਂਤਰ ਭੋ' ਕੇ। ਲੱਤਾਂ ਕਰ _ਕਾਅਬੇ _ਵਲ _ ਸੁਤਾ; ਵੇਖ _ਮਜਾਵਰ ਚੌਂਕੇ । ਉਲਟੀ ਕਾਜ ਉਥੇ ਵੀ ਕੀਤੀ, ਸ਼ਰਾਂ ਸ਼ਰੀਅਤ _ ਨਾਲੋ ਮਕਾ ਚਾਰ ਚੁਫੇਰ _ਵਿਖਾਇਆ, ਉਲਟੇ ਪਾਸੇ ਸੌ' ਕੇ ।

ਹਰ ਕੀ ਪਉੜੀ ਤੋਂ ਉਸ ਸੁਟਿਆ, ਪਾਣੀ ਉਲਟੇ ਪਾਸੇ । ਦੁਨੀਆਂ ਵੇਖ ਉਦੇ ਵਲ ਉਲਟੀ, ਕਰਦੀ ਠੱਠੇ ਹਾਸੇ । ਉਲਟਾ ਨਾਨਕ ਵੇਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ, ਹਸਿਆ ਤੇ ਮੁਸਕਾਇਆ, ਪਿੱਤਰ ਲੌਕ ਦਾ ਪਾਜ ਖੋਲਿਆ, _ਉਂਸ _ਜੁਗਤੀ--ਭਰਵਾਸੇ ।

ਜਦੋਂ' ਗ੍ਰਹਿਣ ਲੱਗਾ _ਸੂਰਜ ਨੂੰ, ਉਲਟੀ _ਵਰਤੀ _ਵਿੱਧੀ । ਲੌਕੀ _ਨਾਣ ਧੋਣ ਪੂੰਨ ਕਰਦੇ, ਨਾਨਕ ਮੱਛੀ _ਰਿੱਧੀ । ਉਲਟਾ ਕੌਮ ਵੇਖ ਨਾਨਕ ਦਾ, ਚੜ ਆਈ ਪੰਡਤਾਈ, ਪਰ ਨਾਨਕ ਨੇ ਉੱਲਟਾ _ਚਲਕੇ, ਦੁਨੀਆਂ ਕੀਤੀ ਸਿਧੀ।

।੦0੦॥੦੧ €16॥ਘਹੂ ।0੦॥੧੦॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥॥

(੧੩)

ਕਿਹਾ ਮਛੰਦਰ ਦਸ ਨਾਨਕਾ, ਕਰਮ ਕਮਾ ਇਹ ਇਹ ਕੀ ? `ਛਡ ਕੇ ਗ੍ਰਸਤ ਗ੍ਰਸਤ ਫਿਰੇ ਲੀਤਾ, ਵੇਸ ਵਟਾਇਆ ਇਹ ਕੀ ? ਨੀਵਾਂ ਗ੍ਰਸਤ ਤਿਆਗ ਉਢੇਰਾ, ਸੁਣ ਨਾਨਕ ਗੁਰੂ ਬੋਲੋ, ਫੋਰ ਮਛੱਦਰਾ ਘਰ ਮੋਗੇ, ਨਹੀ' ਸਰਮਾਇਆ ਇਹ ਕੀ £

ਵੇਖ ` ਆਰਤੀ _ਮੂਰਤੀਆਂ _ਦੀ, ਨਾਨਕ ਦਿਲੋ ਵਿਚਾਰੇ । ਨਿਰਜਿੰਦ ਮੂਰਤ ਨੂੰ ਕਿਉ ਪੂਜਨ, ਜੀਵਨ ਦੇ ਚੰਨ ਤਾਜੇ । ਉਨੇ ਆਰਤੀ _ਕੀਤੀ _ਉਲਟੀ, ਜੋਤ ਦੀ ਜੋਤ ਜਗਾਈ, ਜਿਤਿਆ _ ਨਾਨਕ ਉਲਟਾ _ਚਲਕੇ, ਪਮੇ ਪੋਡਤ _ਹਾਰੇ।

ਦੁਨੀਆਂ ਕਰਦੀ ਧਨ ਦੀ ਪੂਜਾ; ਦਿਲੋ ਧਨੀ ਨੂੰ _ਪੂਜੇ । ਨਾਨਕ _ਦਿਲੋ' _ਗਰੀਈ ਪੂਜੇ, ਟੁਰ ਉਲਟੇ ਰਾਹ ਦੂਜੇ। ਉਨੇ ਕਿਹਾ ਅਨਹੋਣੀ _ਗਲ ਹੈ, ਧਰਮ ਧਨੀ ਵਿਚ ਹੋਣਾ, ਧਨ ਨਹੀ' ਜੁੜਦਾ ਪਾਪਾਂ _ਬਾਝੋ', ਹਾਬੀ ਪਏ ਨਾ ਕੂਜੇ।

ਹਰ ਕੌਮ ਉਲਟ' ਕੀਤਾ ਨਾਨਕ, ਰੀਤ ਪੁਰਾਣੀ ਰੱਦ) । ਵਿਰਸਾ ਨਾ ਲਵਾਵਣ _ਵੇਲੌ, _ਸਭ _ਸੇਵਕੀ ਸੱਦੀ । ਦੁਨੀਆਂ ਬਿਟ ਬਿਟ ਤਕਦੀ ਰਹਿ ਗਈ, ਵੇਖੇ ਵਿਚ ਹੈਰਾਨੀ, ਦੋਵੇ' ਪੁਤਰ ਫਾਡੀ _ਗੰਹ ਗਏ, ਲਹਿਣਾ ਲੌ ਗਿਆ ਗੱਦੀ ।

ਵਾਹ ਮੇਰੇ ਸਤਿਗੁਦੂ ਉਲਦਿਆ, ਵਾਹ ਓਏ ਮੇਰਿਆ ਮਾਹੀਆ । ਵਾਹ ਕਰਤੇ ਦੇ ਕਾਮਲ ਕਵੀਆਂ, ਵਾਹ ਅਣਬਕ ਉਤਸ਼ਾਹੀਆਂ । ਗਾਹੋਂ' ਭੁਲਿਆਂ ਨੂੰ ਰਾਹ ਪਾਣਾ “ਤੀਰ'” ਧਰਮ ਸੀ ਤੇਰਾਂ , ਪਾਇਆ ਰਾਹ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ, ਤੈਨੂੰ ਕਿਹਾ ਠੁਰਾਹੀਆ ।

।੦੧੦॥੦੧ €16॥ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥0

੩੭੦ 6

ਦੂੰ ਪਰਬਾਏ ਸਾਖੀ ਮਹਾਂਪੁਰਖ ਬੋਲਦੇ ਟਨ ਸ੍ਰ ਸਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਜੀ “ਅਮੋਲ ਮੋਲ'! ਐਮ. ਏ. ਪ੍ਰਿਸੀਪਲ।

ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਤੋਂ ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ ਵਿਚ ਜਨਮ _ਸਾਖੀਆਂ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਆਈਆਂ ਸਾਥੀਆਂ ਸੁਣਨ, ਪੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਸੁਨਾਉਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਤੁਰਿਆ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਗੋਲ ਵਲ ਅਸਾਂ ਘਟ ਹੀ ਧਿਆਨ ਦਿਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਖੀ ਦਾ ਅਸਲ ਭਾਵ ਕੀ ਹੈ?

ਸਾਖੀ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ ਗਵਾਹੀ ਹੈ । ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਜੋ ਕੰਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਜੋ ਬਚਨ ਉਹ ਬੋਲਦੇ ਹਨ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਨਹੀਂ' ਹੁੰਦੇ ਸਰੌ' ਉਹ ਸਰਬੱਤ ਦੇ ਭਲੋ ਲਈ ਹੂੰਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਲਈ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ -

ਪਰਥਾਏ ਸਾਖੀ ਮਹਾਂਪੁਰਖ ਬੋਲਦੇ, ਸਾਂਝੀ _ ਸਗਲ __ਜਹਾਨੇ _।

ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਭਾਵੇ' ਇਹ ਸਾਖੀਆਂ ਜਾਂ ਕਥਾਵਾਂ ਕਿਸੇ ਇਕ ਮੌਕੇ ਉਤੇ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਇਕ ਪੁਰਸ਼ ਨਾਲ ਹੋਈਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਉਹ ਸਾਰੇ ਜਹਾਨ ਲਈ ਅਤੇ ਸਦਾ ਲਈ ਸਾਂਝੀਆਂ ਹੈ ਦੀਆਂ ਹਨ ।

ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਵਜੋਂ ਜੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਹਰਦੁਆਰ ਵਿਚ ਜਾ ਕੈ ਪੱਛਮ ਵਲ ਪਾਣੀ ਸੁਟਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਕੇਵਲ ਕਿਸੇ ਇਕ ਪੋਡਿਤ ਜਾਂ ਦਸ ਵੀਹ ਯਾਤਰੀਆਂ ਲਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਗੋ” ਸਾਰੇ ਜਹਾਨ ਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ ਸੀ ਕਿ ਨਿਰੇ ਵਹਿਮਾਂ ਵਿਚ ਫਸਕੇ ਹੀ ਰਸਮਾਂ ਨੂੰ ਔਧਾ ਯੂਧ ਨਹੀ ਤੋਰੀ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਸਗੋ ਅਸਲੀਅਤ ਸਮਝਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਚ ਸਦਾ ਲਈ ਤੋਂ ਸਭ ਲਈ

੧੦0੦1 €16॥ਘਹੂ ।0੦॥੧੦॥1€1610॥0&3।0੦11.੮੦॥॥

(੧੬

ਸਾਂਝਾ ਹੈ।

ਇਸ ਲਈ ਸਾਡਾ ਭਾਵ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਜਨਮ ਸਾਖੀਆਂ ਵਿਚ ਆਈਆਂ ਸਾਖੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਇਕ ਮੌਕੇ ਉਤੇ ਕਿਸੇ ਇਕ ਪੁਰਸ਼ ਨਾਲ ਬੀਤੀ ਘਟਨਾ ਉਤੇ ਸੀਮਤ ਨਹੀ' ਕਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸਰੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚੌੜਾ ਅਧਿਆਤਮਕ _ਅਤੇ ਸਾਮਾਜਿਕ ਖੇਤਰ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੈ ਰਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਜਾਂ ਯੋ3ਨ, ਨਵਾਂ ਨਹੀ' । ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਤਰਾਂ ਦਾ ਲੋਖਕ ਇਹ ਦਾਹਵਾ ਨਹੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਕਿ ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਅਜੇਹਾ ਸੋਚਿਆ ਹੈ । ਜਨਮਸਾਖੀ ਵਿਚ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਾਂ ਵਿਚ. ਥਾਂ ਥਾਂ ਉਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀਆਂ ਤੁਕਾਂ ਤੇ ਸ਼ਬਦ ਆਉਣੇ ਭੀ ਇਸ ਗਲ ਦਾ ਦਿ੍‌ਸ਼ਟਾਂਤ ਹਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਖ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸਾਖੀਆਂ ਬਾਣੀ ਵਿਚ ਆਏ 'ਸਾਧ ਬਚਨ ਅਟਲਾਧਾ”” ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋੜਤਾ ਲਈ ਹਨ ।

ਕਈ' ਬਾਈ' ਤਾਂ ਇਹ ਗਲ ਟੌਰ ਵੀ ਪਰਤੁੱਖ ਹੈ ਅਤੇ ਅਨੋਕਾਂ ਸਿਖ ਵਿਦਵਾਨ ਏਥੋ' ਤੱਕ ਸੋਚਣ ਲਗ ੫ਏ ਹਨ ਕਿ ਕਈ ਸਾਖੀਆਂ ਸ਼ਾਇਦ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖ ਕੇ ਪਿਛੋ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ।

ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿਸੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਨੰ, ਕੁਝ ਯੋਤਨ ਅਜੇਹਾ ਕੀਤਾ ਹਵੇ ਪਰ ਇੰਜ ਅਸੀ" ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਤਨ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਜਿਸ ਲਈ ਸਾਡੇ ਪਾਸ ਲੋੜ ਤੋ' ਵਧੀਕ ਪ੍ਰਮਾਣ ਅਤੇ ਸਬੂਤ ਹਨ, ਦਲੀਲਾਂ ਹਨ, ਅਸੀ' ਝੁਠਲਾ ਨਹੀ ਸਭਦੇ । ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਜਹੀਆਂ ਪੂਜਨੀਕ ਹਸਤੀਆਂ ਅਤੇ ਉਸ _ਸਸਮੇਂ' ਦੇ ਲਿਖ ਇਤਿਹਾਸਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਦੌਰ ਸਮਕਾਲੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ . ਨੂੰ ਅਸੀ ਕਿਵੇ ਗਲਤ ਸਮਝ ਲਈਏ ?

ਇਸੇ ਵਿਚਾਰ ਦਾ ਇਕ ਹੋਰ ਪੱਖ ਵੀ ਹੈ । ਜਿਵੇਂ ਉਪਰ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਲੇਖਕ ਇਹ ਯਤਨ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਨਹੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ।

੧੦0੦1 €16ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥0

(੧੭)

ਇਤਿਹਾਸਤਾਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ, ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਆਦਿ ਨੇੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਖੀਆਂ ਵਿਚੋ' ਕਈਆਂ ਸਾਖੀਆਂ ਵਿਚ ਵਡੇਰੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਿਚਾਰ ਵਿਅਕਤ ਕੀਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋ ਪਿਛੋਂ ਅਨਕ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਨ ਅਪਣਮਏਆ ਹੈ। ਨਵੀਨ ਸਮੈਂ' ਵਿਚ ਤਾਂ ਹੋਰ ਭੀ ਵਧੇਰੇ ਇਸ ਪਾਸੇ ਵਲ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਦੀ ਲੌੜ ਹੈ।

ਸਾਡਾ ਭਾਵ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਜਨਮ ਸਾਖੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਚਾਹਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਸਾਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਖੀਆਂ ਦੇ ਅੰਤਰੀਵ ਗੂੜੈ ਅਤੇ ਵਿਤਾਲ ਭਾਵ ਨੂੰ ਜਰ੍ਰ ਉਘਾੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨਿਖਰੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਖੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਲੌੜ ਹੈ।

ਇਥੇ ਕੋਈ ਔਤਮ ਫੈਸਲਾ ਨਹੀ ਦਿਤਾ ਜਾਂ ਸਕਦਾ ਸਗੋ -

ਆਪ ਆਪਣੀ ਬੁਧ ਹੈ ਜੇਤੀ । ਬਰਣਤ ਭਿਨ ਭਿੰਨ ਤੋਹਿ ਤੇਤੀ ।

ਦੇ ਕਬਨ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੀ ਆਪਣੀ ਪਹ੍‌ਚ ਤੱਕ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਖੀਆਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਸੱਦੇ ਸੌਦੇ ਦੀ ਸਾਖੀ ਕਿਤਨੀ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਉਤੇ ਅਜੇ ਤੱਕ ਸ਼ਾਇਦ ਕੋਈ ਦੋ ਰਾਵਾਂ ਨਹੀ', ਕੇਵਲ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਫਰਕ ਪੇਂਦਾ ਹੈ। ਗਲ ਤਾਂ ਉਹੋ ਹੀ ਕੱਢੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਲੌੜਵੇਦ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਹੀ ਸਭ ਤੋ' ਖਰਾ ਸੌਦਾ ਹੈ। ਇੰਜ ਹੀ ਦੁਨੀਚੰਦ ਦੇ _ਸਰਾਧ ਵਾਲੀ ਸਾਖੀ ਅਤੇ ਕੁਰਕਸ਼ੋਤਰ ਵਿਚ ਜਾਂ ਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਮਾਸ ਧਰਨ ਵਾਲੀ ਸਾਖੀ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹਨ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੰ, ਕਰਮਵਾਰ, ਸਰਾਧਾਂ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਸੰਬਪੀ ਭਰਮ ਤੋੜਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਕਹਾਂ, ਕਿ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਵਿਚਾਰ ਕੇਵ& ਦੁਨੀਚੋਦ ਤੇ

੧੦0੦੧ €16॥ਘਹੂ ।0੦॥੧੦॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥0

(੧੮)

ਕੁਰਕਸ਼ੇਤਰ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਸਰਬੱਤ ਸੌਸਾਰ ਲਈ ੩ ਸਦਾ ਲਈ ਅੱਟਲ ਅਤੇ ਜਰੂਰੀ ਹਨ ।

ਆਸ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਪ੍ਰੋਕਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਮੈ' ਆਪਣਾ ਭਾਵ ਦੱਸ ਸਕਿਆ ਹਾਂ ਕਿ ਸਾਖੀਆਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲੁਕੇ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪਰਚਾਰੇ, ਗੁਰਬਾਣੀ _ਅਨੁਸਾਰ ਦੱਸੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਨ ਤੋਂ ਵੇਖਣਾ, ਪੜ੍ਹਨਾ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਤਾਂ ਹੀ ਇਹ ਸਾਖੀਆਂ ਕਿਸੇ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਸਾਖੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਸੱਚ ਮੁਚ ਸਾਖੀਆਂ ਅਖਵਾਉਣਗੀਆਂ ।

ਲੋੜ ਇਸ ਗਲ ਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਿਵੇਂ' ਕਿਸੇ ਕਿਸੇ ਸਾਖੀ ਦੇ ਭਾਵ ਨੂੰ ਅਗੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਕਰ ਕੇ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਸਾਰੀ ਦੀ ਸਾਰੀ ਜਨਮਸਾਖੀ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਾਂ ਵਿਚ ਆਈਆਂ ਹੋਰ ਸਾਖੀਆਂ ਦੇ ਅਜੇਹੇ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟਾਇਆ ਜਾਏ । ਵਿਦਵਾਨ ਇਸ ਪਾਸੇ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਕਰ ਸੜਦੇ ਹਨ । ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪੋਜ ਸੋ _ਸਾਲਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਉਤਸਵ ਦੇ _ਸਮੈ' ਜੇ ਅਸੀਂ ਇਉ' ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ ਨੂੰ ਨਵੀਨ ਅਰਥ ਦੇ ਸਕੀਏ ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਖੀਆਂ ਸਾਡੋ ਯੂਵਕਾਂ ਲਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰ ਮੀਆਂ ਲਈ ਵਧੇਟੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਤੇ ਉਪਯੋਗੀ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ । ਅਸੀ' ਚਾਹੰ ਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇਸ ਦ੍੍‌ਿਸਟੀਕੌਨ ਤੋਂ ਭੀ ਕੁਝ ਯੋਤਨ ਕੀਤਾ ਜਾਏ ।

ਲੋੜ ਇਸ ਗਲ ਦੀ ਹੈ ਕਿ ਬੁਧੀ ਨੂੰ ਵਰਤਦਿਆਂ ਇਸ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਤੇ _ਦਲੀਲਵਾਦੀ ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਨਾ ਭੁਲ ਜਾਈਏ। ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿਕ _ਗਵਾਚਣ ੩ ਬਚਣ ਦਾ ਇਕੋ ਢੰਗ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਉ'ਗਲੀ ਫੜੀ ਰਖਣਾ ਹੈ। ਭਾਵ ਇਹ ਕਿ ਜੋ ਵਿਚਾਰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਆਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਜਨਮਸਾਖੀ ਦੀ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ (ਇੰ ਟਰਪ੍ਰੈਟੇਸ਼ਨ) ਕੀਤੀ ਜਾਏ । ਇਤਿਹਾਸਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਵਿਆਖਿਆ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸ '

੧੦0੦1 €16॥ਘਹੂ ।0੦॥੧੦॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥॥

(੧੯)

ਨੂੰ ਨਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸਗੋ ਵਿਆਖਿਆ ਬਦਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਤਾਂ ਕੇਵਨ ਡੂੰਘੀ ਖੋਜ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਹੀ ਕੋਈ ਤਬਦੀਲੀ ਲਿਆਂਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਵਜੋ ਅਸੀ ਇਥੇ ਕੁਝ ਸਾਖੀਆਂ ਦੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖ ਪਾਠਕ ਭਲੀ ਪ੍ਰਕਾ3 ਜਾਣ੍ਹੰ ਹਨ, ਕੁਝ ਐਤਰੀਵ ਭਾਵੇ ਆਪਣੀ ਬੁਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਢਿੰਦੇ ਹਾਂ । ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਰਮ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰਖਦਿਆਂ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਲਈ ਨਾਂ ਕਿ ਕੋਈ ਮੋਹਰ ਲਾਉਣ ਲਈ ਅਸੀ' ਗੁਰੂ ਜੀ `ਦੇ ਬਾਲ-ਅਵੱਸਥਾ ਦੇ ਕੌਤਕਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਇਸ ਲੋਖ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰਾਂਗੇ । ਇਹ :ਠਕ ਆਪ ਹੀ ਸੋਚ ਲੈਣਗੇ ਕਿ ਜੇ ਬਾਲ ਅਵੱਸਝਾ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਅਜੇਹੇ ਚੋਜ ਰਚ ਸਕਦੇ ਹਨ' ਜੋ

“ਸਰਬ ਧਰਮ ਏਕ ਧਰਮ ਜੇ ਕੋ ਜਾਣੈ ਭੇਉ ।” ਦਾ ਸਬੂਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ । ਤਾਂ ਵਡੋਹੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਵ ਹੋਰ ਵੀ ਕਿੰਨੇ ਡੂੰਘੀ ਹੋ ਗਏ ਹੋਣਗੇ ਅਤੇ ਕਿੰਨੇ ਵਿਸ਼ਾਲ । ਨਨਕਾਣੇਂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਫਨੀਅਰ ਸੱਪ ਦੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਛਾਂ ਕਰਨ ਅਤੇ ਰਾਏਬੁਲਾਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸੱਪ ਦੇ ਤੁਰ ਜਾਣ ਜਾਂ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੁਖ ਢਾ ਪਰਛਾਵਾਂ ਨਾ ਢਲਣ ਦੀਆਂ ਸਾਖੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰਤੱਖ ਹੈ ਕਿ ਸੱਪ ਦੀ ਛਾਂ ਇਸ ਗਲ ਦਾ' ਸਬੂਤ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਲੌਕ ਸੱਪਾਂ ਜੇਹੇ ਜ਼ਹਿਰੀ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੌਮ ਹੀ ਲੌਕਾਂ ਨੂੰ ਡੰਗ ਮਾਰਨਾ ਬਣਾ ਲਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ - ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੂੰ ਹਬੀ” ਛਾਵਾਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਣੇਂ । ਇਵੇ' ਹੀ ਦਰਖਤ, ਜਿਸ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ ਛਾਂ ਦੇਣਾ, ਉਹ ਵੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਲਈ ਅਟੱਲ _ਛਾਂ ਬਣਿਆਂ, ਅਰਥਾਤ ਨੇਕੇ ਪੁਰਸ਼ ਵੀ

।੦੧੦॥੦੧ €16॥ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥॥

(੨੦)

ਗੁਰ ਜੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਆਏ ਅਤੇ ਉਹ ਸਦਾ ਲਈ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੋ ਹੋ ਗਏ। ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਚੁਪ ਭਾਸ਼ਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸੰਕੇਤਾਂ ਗਾਹੀ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਇਹ ਵੀ ਸੋਚਣ ਵਾਲੀ ਗਲ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੀ ਕੂਦਰਤ ਵਿਚ ਸੌਕੇਤ ਰਮਜ਼ਾਂ ਜਾਂ ਇਸ਼ਾਰੇ ਸਦਾ ਹੁਦਦੇ ਹਨ। ਮਨੁਖ ਦਾ ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ ਸਾਰੀ ਉਨਤੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਹੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਾਰਾ ਹੀ ਸੁਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਮਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸੂਫੀਆਂ ਤੋਂ ਸੰਤਾਂ ਮਹਾਤਮਾਂ ਵਾਂਗ ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ਾਂ, ਅਵਤਾਰਾਂ, ਪੀਰਾਂ, ਪੈਗੰਬਰਾਂ, ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਆਮ ਹੂੰਦੇ ਹਨ । ਲੌਕ ਵੇਖਣ ਜਾਂ ਨਾ ਵੇਖਣ ਕਈ ਵਾਰ ਸਦੀਆਂ ਪਿਛੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੋਕੇਤਾਂ ਦੀ ਮਨੁਖਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲਗਦੀ ਹੈ। ਤੋਤੇ ਜੁਗ ਵਿਚ ਹੋਏ ਸ੍ਰੀ ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਜੀ ਦੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਬਨਬਾਸ ਦੇ ਅਰਥ ਜੋ ਅੱਜ ਵੀਹਵੀ' ਸਦੀ ਵਿਚ ਕੱਢੇ ਗਏ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੌਕ ਰਾਏ ਨੂੰ ਮਾਣੇ ਦਿਤਾ, 'ਇਹ ਅਰਥ ੧੯ਵੀ' ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਨਹੀ ਸਨ 'ਕਢੇ ਜਾ ਸਕੇ । ਇ਼ਿਵੇ' ਹੀ ਅੱਜ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਈਸਾ ਜੀ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਦੇ ਨਵੇਂ ਭਾਵ ਦਿਖਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਅਨੇਕਾਂ ਸੰਕੇਤਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਪੈਂਦੀ ਹੈ । ਇਉ' ਹੀ ਸੱਪ ਦੀ ਛਾਂ ਤੇ ਰੁਖ ਦੀ ਛਾਂ ਇਕ ਸੰਕੇਤ ਹਨ।

ਅੱਜ ਵੀ ਲੌਕ ਸੱਪਾਂ ਨਾਲ ਬੈਠ ਕੇ ਸ਼ਾਹਵੇਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੱਪ ਵਿਚ ਵੀ ਪਿਆਰ, ਸੁਹੱਪਣ ਅਤੇ ਪਵਿਤਰਤਾ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਇਥੋਂ' ਤਕ ਲੱਭਾ ਹੈ ਗਿ ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਲਕਣ ਸ਼ਾਹਵੇਲਾ ਨਹੀ ਖਾਂਦੀ ਤਾਂ ਸੱਪ ਵੀ ਚੁ੫ ਕਰਕੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਭੂਖੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ । ਜੇ ਜੇਠੈ ਪੁਤਰ ਦੇ ਪਰਛਾਵੇ' ਨਾਲ ੧੯੬੬ ਵਿਚ ਵੀ ਸੱਪ ਐਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇ ੧੯੬੯ ਵਿਚ ਵੀ ਗਰਭਵਤੀ ਇਸਤਰੀ ਉਤੇ ਸੱਪ ਵਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਤਾਂ ਕੀ ਹਨੌਰ ਹੈ ਜੇ ਮੋਰੇ ਸੋਹਣੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਗ, ਜੋ ਜੇਠੇਂ ਪੁਤਰ ਵੀ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਸਤਕ ਤੋ' ਇਲਾਹੀ ਨੂਰ ਝਲਕਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਬਾਲ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਸਨ ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੱਪ

੧੦0੦੧ €16॥ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥0

(੨੧)

ਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀ ਸੀ ਕਿਹਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੇਹਰੇ ਉਤੇ ਛਾਂ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਂ ਕੇਵਲ ਖਲੋ ਕੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸੁਹੱਪਣ ਦਾ ਆਸ਼ਕ ਸੱਪ ਕੁਝ ਚਿਰ ਅਰਦਾਸ ਕਰਨ ਵਿਚ ਖਲੌ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।

ਮੱਝਾਂ ਚਾਰਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਬੜੀ ਪ੍ਰਸਿਧ ਹੈ । ਈਸਾ ਜੀ ਨੇ ਭੇਡਾਂ ਚਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਨੇ ਗਊਆਂ। ਈਸਾਈ ਲੌਕ ਸਾਰੇ ਦੀਸਾਈ ਮੱਤ ਨੂੰ ਈਸਾ ਜੀ ਦੀਆਂ ਭੇਡਾਂ ਆਖਦੇ . ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭੇਡਾਂ ਚਾਰਨ ਤੋ ਭਾਵ ਹੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਈਸਾ ਜੀ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਪੁਠੇ ਰਾਹ ਜਾਣ, ਹੌਰਨਾਂ ਦੀਆਂ ਖੋਤੀਆਂ ਵਿਚ ਪੈਣ ਤੌ” ਰੋਕਣਾ ਆਪਣੇ ਜਿਮੇ ਲਿਆ।

ਭਾਵੇਂ ਟ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਦਾ ਗਊਆਂ ਚਾਰਨਾਂ ਹਿੰਦੂ ਮੱਤ ਵਿਚ ਗਊ ਮਾਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤੱਕ ਪੁਜਾ ਹੈ, ਪਰ ਨਵੇਂ' ਸਮੇ ਵਿਚ ਗਊ ਨੂੰ ਦੁਧ ਤੇ ਖੇਤੀ ਦਾ ਚਿੰਨ ਬਣਾ ਕੋ ਕ੍ਰਿ਼ਨ ਜੀ ਦੀ ਦੂਰਅੰਦੇਸ਼ੀ ਵਾ ਸੂਚਕ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਤਾਂ ਕੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਮੱਝਾਂ ਈਸਾ ਦੀਆਂ ਭੇਡਾਂ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਦੀਆਂ ਗਊਆਂ ਤੋਂ' ਵੀ ਕਮਜੋਰ ਹਨ । ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਮੱਝਾਂ ਚਾਰ ਕੇ ਇਕ ਤਾਂ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਦੀ ਅਨੌਖੀ ਸਿਖਿਆ ਸ੍ਰਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰਖੀ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਇਹ ਵੀ ਪਰਤੱਖ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਕੰਮ ਕੋਈ ਮਾੜਾ ਨਹੀ', ਪਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਿਆਣਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ_ਹੈ । ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਸਾਨੂੰ ਹੋਰਨਾਂ ਖੋਤੀਆਂ ਵਿਚ ਪੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ (ਚੋਰੀ, ਠੱਗੀ, ਧੋਖਾ, ਵੱਢੀ, ਡਾਕਾ ਆਦਿ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ) ਮੋੜਨਗੇ । ਖੇਤੀ ਦਾ ਹਰੇ ਹੋਣ' ਬੜਾ ਹੀ ,ਆਸ਼ਾ ਜਨਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ । ਉਹ ਕਲਜੁਗ ਦਾ ਸਮਾਂ ਜਿਸ ਵਿਚ ਰਾਜੇ ਕਸਾਈ ਅੜੇ ਧਰਮ ਉਡਾਰੂ ਹੋ ਕੇ ਅਨੌਰਾ ਹੀ ਅਨੌਰਾ ਪਸਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅੰਜੇ ਵੀ ਕੋਈ ਚਾਨਣ ਦੀ ਚਮਕ ਰੱਖਦਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਚਰੀ ਹੋਈ ਖੇਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ _ਚਰਨ ਵਾਲੋਂ

੧੦0੦੧ €16॥ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥0

(੨੨)

ਅਤਿਆਚਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ ਸੀ, “ਭੂਤ ਭਵਿਖ ਭਵਾਨ ਜਪੈਂਗੇ” ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੈ ਵੀ ਇਹ ਖੇਤੀ ਹਰੀ ਕਰਕੇ ਇਕ ਪ੍ਰਮਾਣ ਦਿੰਤਾ ਕਿ ਭਾਈ ਨਿਰਾਸ ਨਾਂ ਹੋਵੋ । ਧਰਮ ਲੌਕਾਈ ਸੋਧਨ ਲਈ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਚ ਦਾ ਸੂਰਜ ਚੜ ਪਿਆ ਹੈ।

ਖਰੇ_ਸੌਦੇ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ' ਬਾਪੂ ਦੀਆਂ _ਚਪੋੜਾਂ ਪੈਣ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਚੁਪ ਕਰਕੇ ਸਹਿਣ ਦਾ ਵਾਕਿਆ ਸੱਚ ਮਚ ਹੀ , ਇਕ ਅਨੋਖਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਉ'ਦਾ ਹੈ। ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਇਸੇ ਕਥਾ ਨੂੰ ਲਿਖਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਕਿ ਇਹ ਦੁਨੀਆਂ ਪੈਸੇ. ਦੀ ਜਿੰਨੀ ਕੀਮਤ ਪਾਉ'ਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਗੁਣ ਨੂੰ ਨਹੀ” ਪਛਾਣਦੀ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੜੀ ਹੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਅਤੇ ਬੜਾ ਬਲ ਦੇ ਕੇ ਏਸ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਗਟਾਇਆ ਹੈ।

ਜਨੋਊ ਵਾਲੀ ਸਾਖੀ ਸਾਡੋਂ ਵਲੋ ਕਿਸੇ ਟੂਕ ਦੀ ਮੁਬਾਜ ਨਹੀ' । ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਆਪਣਾ ਸਲੌਕ-ਦਇਆ ਕਪਾਹ ਸੰਤੋਖੁ ਸੂਤ--ਉਸ ਸਾਖੀ ਦੇ ਭਾਵ ਨੂੰ ਬੜੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਨਾਲ ਦਰਸਾਉ'ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਾਉ'ਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਕੀ ਸਾਖੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸੇ ਦਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਦੇਖਣ ਦੀ ਲੌੜ ਹੈ । ਮੁਸਲਮਾਨ ਨੂੰ ਵੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਸਮਝਾਇਆ ਹੈ ਜਦੌ' ਆਖਿਆ ਹੈ:=

% ਸਰਮ ਸੁਨਤ ਸੀਲ ਰੋਜ਼ਾ ਹੋਹੁ ਮੁਸਲਮਾਣ ।

੭

ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਫਾਰਸੀ ਹਿੰਦੀ ਜਾਂ ਲੇਖਾ ਪੜ੍ਹਨ ਪੈਣਾ ਵੀ ਇਕ ਸੰਕੈਤ ਹੈ ਗਿ ,“ ਪੜ੍ਨਾ ਗੁੜਨਾ ਸੈਸਾਰ ਦੀ ਕਾਰ ਹੇ ਅਤੇ ਗੁਰਪ੍ਰਸਾਦੀ ਵਿਦਿਆ ਵੀਚਾਰੈ ਪੜ੍ਹ ਪੜ੍ਹ ਪਾਵੇ ਮਾਨ 1” ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਆਪ ਸਮਝਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਬੇਸ਼ਕ “-

੧੦0੦੧ €16ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥0

(੨੩) ਪੜ੍ਹੀਏ ਜੇਤੇ ਬਰਸ ਬਰਸ, ਪੜੀਏ ਜੈਤੇ ਮਾਸ । ਪੜ੍ਹੀਏ ਜੇਤੀ ਆਰਜਾ, _ਪੜੀਏ ਜੇਤੇ ਸਾਸ । ਪਰ--ਨਾਨਕ ਲੇਖੈ ਇਕ ਗਲ, ਹੋਰ ਹਉਮੈ ਝਖਣ ਝਾਖ । ਅਤੇ-ਪੜ੍ਹਿਆ ਮੂਰਖ ਆਖੀਐ ਜਿਸ ਲਬ ਲੌਭ ਹੈਕਾਰ । ਅਤੇ-ਪੜ_ ਅੱਖਰ ਇਹੋ ਬੁਝੀਐ । ਮੂਰਖੇ ਨਾਲ ਨਾ ਲੁਝੀਐ ।

ਵੈਦ ਵਾਲੀ ਸਾਖੀ ਵਿਚ ਵੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਕਈ ਵਿਚਾਰ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਾਧਾਰਨ ਤਾ ਇਹ ਹੈ, ਜਿਵੇ' ਰਾਬਿੰਦਰਾ ਨਾਬ ਟੈਗੋਰ ਨੇ ਆਖਿਆ ਹੈ (ਆਪਣੇ ਨੁਂਵਲ ਦੋ ਭੇਣਾਂ ਵਿਚ) ਇਨ੍ਹਾਂ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸਮਝ ਨਹੀ, ਐਵੇਂ ਟੁਲੋ ਲਾਉ'ਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਤਿਆਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਅੱਜ ਦੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੁ ਨੇ ਵਧੇਰੇ ਹੀ ਸਪਸ਼ਟ ਭਾਂਤ ਤੇ ਸਿਧ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰੀਰਕ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਅਸਲ ਕਾਰਨ ਨਬੇ ਤੋ' ਵਧ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਦ ਹਾਲਤਾਂ , ਵਿਚ ਮਾਨਸਕ ਅਵੱਸਥਾ ਹੂੰਦੀ ਹੈ। ਏਸੇ ਨੂੰ ਹੀ ਮੇਰੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ “ ਕਰਕ ਕਲੇਜੇ ਮਾਹਿ ' ਆਖਿਆ । ਇਹ ਵੀ ਸਿਧ ਹੋ ਚੂਕਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜੇਹੇ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਬਾਹਰੋ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਾਨਸਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੋ ਜਾਏ ਤਾਂ ਰੋਗੀ ਠੀਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਹੀ” ਤਾਂ ਰੋਗ ਕਾਬੂ ਨਹੀ ਆਉਂਦਾ ਅਤੇ ਰੋਗ ਪਛਾਣੇ ਬਿਨਾ ਦਾਰ੍ਹ ਕਾਹਦਾ । ਅੱਜ ਕਲ ਤਾਂ ਨਿਰੀ ਰੋਗ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਵਾਲੋ ਡਾਕਟਰ ਪੁੜੀਆਂ ਬੈਨਣ ਵਾਲੇ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨਾਲੌ' ਕਈ ਗੁਣਾਂ ਵਧ ਫੀਸ ਲੈਦੇ ਹਨ । ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਲਿਬਾਟਰੀਆਂ ਅਤੇ ਐਕਸਰੇ ਅਤੇ ਟੈਸਟ ਕਰਨ ਦੇ ਢੰਗ ਆਦਿ ਸਭ ਰੋਗ ਦੀ ੫ਛਾਣ ਲਈ ਹੀ ਤਾਂ ਤਰਲੌ ਹਨ ਤਾਂ ਕਿ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ ਹੀ ਸੋਟੇ ਨਾ ਮਾਰੇ ਜਾਣ !

।੦੧੦0॥੦੧ €16॥ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥0

(੨੪)

ਇਹੋ ਸਾਖੀ ਇਹ ਵੀ ,ਵੱਸਵੀ ਹੈ ਕਿ ਦੂੁਨੀਆਂਦਾਰੀ ਤੇ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਨਚ੍ਰਰ ਕਿਵੇ ਸੱਚ ਦੇ ਪੋਧਾਊਆਂ ਨੂੰ ਰੋਗੀ ਸਮਝ ਲੈ'ਦੀ ਹੈ ਅਤੇ. ਇਹ ਵੀ ਪਰਤੱਖ ਹੈ ਕਿ ' ਸੀਨੇ ਖਿਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖਾਧੀ ਉਹ ਕਰ _ਆਰੋਮ ਨਹੀ ਬਹਿੰਦੇ ।” ਗੁਚੂ ਜੀ ਦੇ ਕਲੋਜੇ ਦੀ ਕਰਕ ਲੂਕਾਈ ਦੀ ਪੀੜਾ, ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਰਨ ਲਈ ਉਹ ਦਿਨੇ ਰਾਤ ਵਿਉਂਤਾਂ ਸੋਚ ਰਹੇ ਸਨ, ਢੰਗ ਵਿਚਾਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਪਰ ਭੋਲਾ ਵੈਦ ਇਸ ਪੀੜਾ ਨੂੰ ਨਹੀ ਸੀ ਸਮਝਦਾ, ਨਾ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾਰ ਮਾਧੇ, ਨਾਂ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਇਸ ਦਰਦ ਦਾ ਮਰਮ ਪਛਾਣ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਭਾਈ _ਗੁਜ਼ਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਯਾਰਵੀ' ਵਾਰ ਵਿਚ ਭਾਵੇ' ਐਤਲੀਆਂ ੫ਉੜੀਆਂ _ਵਿਚ ਕੇਵਲ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਨਾ ਹੀ ਦਿਤੇ ਹਨ ਤਾਂ ਵੀ ਪਹਿਲੀਆਂ ਕੁਝ ਪਉੜੀਆਂ ਵਿਚ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਿਧਾਂਤ ਦਰਸਾਏ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਿਧਾਂਤਾ ਉਤੇ ਚਲਣ ਵਾਲੋ ਸਿਖਾਂ ਦੇ ਹੀ ਨਾਂ ਅਗੇ ਪਉੜੀਆਂ ਵਿਚ ਲਿਖੇ ਹਨ । 'ਇਜ ਹੀ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਦਸਵੀ' ਵਾਰ ਵਿਚ ਧਰੂਹ, ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ, ਹਰੀ ਚੰਦ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੋਕਾਂ ਕਬਾਵਾਂ ਲਿਖ ਕੇ ਹਰ ਕਥਾ ਦੇ ਅੰਤ ਉਤੈ ਪਉੜੀ ਦੀ ਅੰਤਲੀ ਤੁਕ ਵਿਚ ਇਕ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇਦੇ ਹਨ । ਜਿਵੇ' “ਗੁਰਮੁਖ ਹਾਰ ਚਲੇ ਜਗ ਜੀਤਾ” ਜਾਂ “ਸਾਧ ਸੰਗਤ ਵਿਟੋ' ਗੁਰਬਾਨੀ _'“ ਨਾਥ _ਅਨਾਥਾਂ ਬਾਣ ਧੁਰਾਂ ਦੀ'” ਇਉ' ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀਆਂ ਸਾਥੀਆਂ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਅਸਾਂ _ਅਜੇ ਵਧੋਰੇ ਸਾਖੀਆਂ ਹੀ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨਹੀ' ਲਿਖੇ । ਇਉ' ਕਹੀਏ ਕਿ ਜੋ ਕੰਮ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਨੈ ਉਸ ਵਾਰ ਦੀ ਹਰ ਪਉੜੀ ਦੇ ਅੰਤ ਉਤੇ ਕੀਤਾ ਹੈ ਉਹ ਕੰਮ ਅਸੀ ਪੰਜ ਸੌ ਸਾਲਾ ਦੇ ਅੰਤ ਉਤੇ ਕਰਨਾ ਹੈ ।

ਬਾਬਾਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤਾਂ ਹੀ ਪੁਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸਪੁਤਰ ਬਨਾਉਣਗੀਆਂ ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਜੇਹੇ ਸਿਧਾਂਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੁਤਰਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਂਦੇ ਜਾਣ ।

0੦0੦੧ €16॥ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€1610॥0&3।0੦11.੮੦॥0

੬੪ ਰਾਇ ਬੁਲਾਰ ਦੀ ਐਤਮ ਤਾਂਘ ਟੂ ਦਿੱਖ ਅਠ ਆਨ ਅਛ ਅਲੀ ਗਿ: ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਜੀ ' ਲੋਚਾ 'ਛਛਰੌਲੀ _`

ਸਿਕਾਂ _ਸਿਕਦੇ _ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਸਾਲ _ਬੀਤੋਂ, ਮਾਨੋ _ਲੰਘੀਆਂ _ਸਦੀਆਂ _ਭਾਰੀਅ' ਨੌ! ਹਾੜ ਗੁਜਰਦਾ ਸਿਆਲ _ਦੀ `ਤਾਂਘ ਰਹਿੰਦੀ, ` ਵਧਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ _ਏਦਾਂ ਲਚਾਰੀਆਂ ਨੇ । ਲੰਘਦਾ ਜੁਗਾਂ _ਸਮਾਂਨ ` ਪਲ _ਪਲ ਦਾਂਤਾ, ਤਾਂਘ ਤਾਂਘ ਡੇ ਅੱਖੀਅੰ ਹਰੀਆਂ ਠੋ। ਚੌਗੇ ਗਏ ਸਾਨੂੰ _ਲਾਰੇ' ਲਾ ਪ੍ਰੀਤਮ __ ਵਾਹ ਵਾਹ ਚੰਗੀਆਂ ਲਾਈਆਂ ਯਾਰੀਆਂ ਨੇ ।

ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਹੋਂ ਦੇ _ਮੋਦੜਾ _ਹਾਲ _ਹੋਇਆ, ਬਖਸ਼ਨ ਹਾਰ ਨਾਨਕ ਬਖਸ਼ਨ ਹਾਰ ਨਾਨਕ । ਲਗੀ _ਔੜ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਆਣ ਭਾਰੀ, ਦੇਹ ਦੀਦਾਰ ਨਾਨਕ ਦੇਹ ਦੀਦਾਰ ਨਾਨਕ ।

ਦੁੱਖੀਆਂ ਲਈ _ਦਾਤਾ ਤੁਸਾਂ ਦੂਰ ਜਾ ਜਾ, ਡਾਢੀਆਂ ਘਾਲਨਾ ਤੂਸਾਂ _ਨੇ _ਘਾਲੀਆਂ ਨੇ । ਭੂੱਖ ਤ੍੍ ਤੋਂ ਸਫਕ' ਦੇ ਦੁਖ ਸਹਿ ਸਹਿ, ` 'ਸੜਦੀਆਂ' ਰੂਹਾਂ ਤੁਸੀਂ ਜਾ `ਜਾ ਠਾਰੀਆਂ ਨੈ । ਸਾਰੇ _ਸੁਖੇ' ਅਰਾਮ ਤੂੰ ` ਛਡ ਘਰ ਰਾਤਾਂ _ਟੁਰਦਿਆਂ _ਟੁਰਦਿਆਂ ਜਾਰੀਆਂ ਨੌ। ਮੇਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋ ਵਧ ਹਾਂ' ਦੁੱਖੀ ਦਾਤਾ, ਆਈਆਂ ਮੇਰੀਆਂ ਕਿਉ ਨਾ ਵਾਰੀਆਂ ਨੰ 1

੧੦0੦੧ €16॥ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥॥

(੨੬

ਮੇਰੇ ਉਤੇ ਵੀ ਤਰਸ ਚਾ ਖਾਂ ਦਾਤਾ, ਤਾਰਨ ਹਾਰ ਨਾਨਕ ਤਾਰਨ ਹਾਰ ਨਾਨਕ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਨੱਦੀ ਕਿਨਾਰੇ ਹੈ ਟੁਖ ਦਾਤਾ, ਦੇਹ ਦੀਵਾਰ ਨਾਨਕ _ਦੇਹ ਦੀਦਾਰ ਨਾਨਕ। ਸਿਰ _ਕੌਬਦਾ _ਪੈਰ _ਪਏ _ ਥਿੜਕਦੇ ਨੰ, ਨੀਰ ਅੱਖੀਆਂ _ਤੋ' _ਪਿਆ _ਚਲਦਾ ਏ । ਵਾਂਗ ਡੋਲ ਦੇ ਡੌਲੇ ਸਰੀਰ ਸਾਰਾ, ਪ੍ਰਾਹੁਣਾ ਇਹ ਹੁਣ ਘੜੀ ਕਿ ਪਲਦਾ ਏ। ਜੀਵਾਂ ਮਰਾਂ ਤੇ ਮੂਲ ਨਾ ਜਿੰਦ ਛੁਟਦੀ, ਗਿਲੋ ਗੋਹੇ ਵਾਂਗੂ ਧੁਖ ਧੁਖ ਬਲਦਾ ਏ ।

ਹੁਣ ਤਾਂ ਨੈਣਾਂ ਦੀ ਲੋ ਵੀ ਬੁਝ ਚਲੀ, ਲੋ ਬਖਸ਼ ਦੇਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਨਾਨਕ । ਹਾੜੇ ਘਤ ਘਤ ਕੇ ਪਿਆ ਆਖਦਾ ਹਾਂ, ਦੇਹ ਦੀਵਾਰ ਨਾਨਕ ਦੇਹ ਦੀਦਾਰ ਨਾਨਕ ।

ਇੰਨਾ ਕਹਿੰਦੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਹੋਈਆਂ, ਬੰਦ _ਇਧਰੋ' _ਨਾਲ _ਜ਼ਬਾਨ ਹੋ ਗਈ 1 ਸਰਧਾ ਸਿੱਕ ਦੇ ਵਿੱਚ _ਲਿਵਲੀਨ ਹੋ ਗਈ __` ਮੂਰਤ _ ਉਸਦੀ _ਮੂਰਤੀਮਾਨ ਹੋ ਗੋਈ । ਉਧਰ ਪ੍ਰੋਮ ਦੀ ਤਾਰ ਵੀ ਜਾ ਖੜਕੀ, ਸਚੇ ਸਿਦਕ ਦੀ ਇਹ ਪਛਾਣ ਹੋ ਗਈ। ਲਿਵ ਨਾਨਕ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਲਗੀ; ਬਿਰਤੀ ਇਧਰੋ' ਐਤਰ ਧਿਆਨ _ਹੋ ਗਈ 1

੧੦0੦੧ €16ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥॥

(੨੭)

ਕਦਮ ਧਰਿਆ ਕਿਸੇ ਇਨੇ ਵਿਚ ਵੇਹੜੇ, ਉਠੋ _ਰਾਇ ਜੀ ਸਤਿਕਾਰ ਜੀ ਕਹੁ। ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ _ਤਕੋ _ਨਾਨਕ ਆ ਗਿਆ ਏ, ਉਠੋ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਜੀ ਕਹੁ।

ਅੱਖ ਖੁਲ੍ਹੀ ਤੇ ਸੁਰਤ ਟਿਕਾਣੇ ਹੋ ਗਈ,

ਪਰ ਗੁੰਗਾ ਜਿਉ” ਗੁੜ ਨੂੰ ਖਾ ਰਿਹਾਸੀ। ਪੀ ਕੇ ਦੀਦ ਦੀ ਮਦ ਸੀ ਮਸਤ ਹੋਇਆ;

ਮਸਤੀ ਵਿਚ ਸੀ ਆਪਾ ਭੁਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਬਿਟ ਬਿਟ ਤਕਦਾ ਤੇ ਸੂੰਹੋਂ' ਬੋਲਦਾ ਨਹੀ',

ਭੁਖੀ ਆਤਮਾਂ _ਤਾਂਈ ਰਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਗਦ ਗਦ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰੋਮ 'ਚ ਗਲਾ ਰੁਕਿਆ,

੫੩ ਨੈਣਾਂ ਤੋੱ' ਕੁਝ ਸਮਝਾ ਰਿਹਾ ਸੀ । ਨੂਰੀ ਨੈਣਾਂ _ਨਾਲ ਨੈਣ `_ਜਦ ਚਾਰ ਹੋਏ, ਹਨੇਰਾ _ਕੁਝ ਅਗਿਆਨ ਦਾ ਦੂਰ ਹੋਇਆ। ਬਹਾ ਖੁਲ੍ਹ _ਗਿਆ 'ਲੌਚ' ਸੱਚ _ਖੋਡ ਵਾਲਾ, ਰਾਇ _ ਖੁਦ ਖੁਦਾ ਦਾ ਨੂਰ ਹੋਇਆ।

$ ਪੋਜਾਬੀ ਬੋਲੋ । $ ਪੰਜਾਬੀ ਪੜੋ । $ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਖੋ ।

0੦0੦੧ €16॥ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥0

ਸ੍ਰੀ ਨਾਨਕ ਝੀਰਾਂ ਸਾਹਿਬ ਜੰ 80808000.

ਜਿਥੇ ਜਾਇ ਬਹੈ ਮੇਰਾ ਪਧਰ ਸੋ ਥਾਨ ਸੁਹਾਵਾ ਰਾਮ ਰਾਜੇ।

ਇਸ ਮਹਾਂ ਵਾਕ ਅਨੁਸਾਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਸੰਮਤ ੧੫੬੮ ਈਸਵੀ ਨੂੰ ਦੂਸਰੀ ਉਦਾਸੀ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਜਗਤ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਉਧਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਝੂਠੇ ਤੇ ਗੁਮਰਾਹ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਚ ਦੇ ਮਾਰਗ ਪਰ ਚਲਾਣ ਲਈ ਦੇਸ਼ ਦਿਸ਼ਾਤਰਾਂ ਦੇ ਦੌਰੇ ਕੀਤੇ । ਹੋਰ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਤੇ ਭਾਈ ਰਾਮ ਦਿਤਾ ਮਲ ਤੇ ਮੌਲਵੀ ਅਲੀ ਮੁਹੰਮਦ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੋ ਉਰਦੂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ੨ਵ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਦੀ ਸੁਆਨ ਉਮਰੀ `ਲਿਖੀ ਹੈ, ਉਹ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, ਜੇ ਗੁਰੂ ਮਹਾਰਾਜ ਜਦੋ' ਦਖਣ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਇ, ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਾਬਾਂ ਜੀ, ਗੋਮਟੀ, ਨਾਗਪੁਰ, ਵਾਰਧਾ, ਕੋਲਾਪੁਰ, ਹਿੰਗੋਲੀ, ਤੇ ਹੂੰਦੇ ਹੋਇ ਆਪ ਉੱਕਾਰ ਮੰਦਰ ਪੁਜੇ ਜੋ ਹਿੰਦੂ ਮਤ ਦਾ ਭਾਰੀ ਤੀਰਬ ਅਸਥਾਨ ਹੈ, ਉਥੇ ਆਪਣੇ ਸੁੰਦਰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਲੌਗਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕੀਤਾ, ਨਾਲ ਹੀ ਦਖਣੀ ਓਐਕਾਰ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਭੀ ਕੀਤਾ । ਉਥੋਂ' ਹੋ ਦੇ ਹੋਏ ਆਪ ਐੱਢੇ ਨਗਰ ਨਾਮੀ ਪਿੰਡ ਜਿਥੇ ਭਗਤ ਨਾਮ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਦਾ ਸੋਹਣਾ ਮੰਦ ਹੈ, ਉਸ ਮੋਦਰ ਪਾਸ ਪੁਜੇ। ਉਸ ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਭਗਤ ਜੀ ਨੌ ਆਪਣੀ ਭਗਤੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ _ਫਿਰਾਇਆ' ਸੀ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਤੀਕ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।

੧੦0੦੧ €16॥ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥0

੨੯)

ਬਾਬਾ ਜੀ ਉਥੇ ਜਾਂ ਬੈਠੇ । ਭੂਗਤ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭੀ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿਚ ਕੀਤੇ 'ਸਨ। ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਇਕ ਦਮ ਪਛਾਣ ਲਿਆ। ਭਗਤ ਜੀ ਨੈ ਆਪਣੇਂ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੂੰ ਬੜੇ ਸਤਿਕਾਰ ਸਹਿਤ ਨਮਸ਼ਕਾਰ ਕਰਕੇ _ਬੈਨਤੀ ਕੀਤੀ, “ਮਹਾਰਾਜ ਆਪ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤਾਂ ਸਚ ਮੁਚ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਸਰੂਪ ਹਨ ।”

ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਭਗਤ ਜੀ, ਇਹ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦਾ ਫਲ ਹੈ, ਜੈਸਾ _ਭਗਤ` ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਹੂੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਵੇਸਾ ਹੀ ਨਜਰ _ਆਉਂਦਾ ਹੈ । ਕਿਉਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਮਨ ਭਗਤੀ ਕਰਕੇ ਇਤਨਾ ਪਵਿਤਰ ਹੋ ਚੁਕਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਖਿਆਤ ਦਰਸ਼ਨ ਹੌ ਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਭਗਤ ਨਾਮ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਬੀਆਂ _ਸਣੇ ਫਿਰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ । ਗੂਰੂ ਜੀ ਏਥੋਂ' ਚਲਕੇ ਸ਼ਹਿਰ _ਕਰਨੌਰ ਪਹਢੇ, ਇਥੇ ਭੀ ਸਚ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਕਈਆਂ ਦਾ ਉਧਾਰ ਕੀਤਾ । ਕਰਨੌਰ ਤੋਂ ਜ਼ਲਕੇ ਆਪ ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਗੋਲਕੌ ਡਾ ਹੰਦੇ ਹੋਇ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਿਦਰ ਸ਼ਹਿਰ ਪੁਜੇ । ਏਥੇ ਕਨਪਾਟੇ ਜੋਗੀ ਤੇ ਬੇਗਾਗੀਆਂ ਦਾ ਮਠ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਲਾਂ ਵਿਚ ਪਥਰ ਦੇ ਲਿੰਗ ਲਟਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹ ਆਪ ਭੀ ਪਥਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਭੋਲ ਭਾਲੋਂ ਲੌਗਾਂ ਨੂੰ ਭੀ ਇਹੋ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਦੇ ਸਨ । ਗੁਰੂ ਜੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਾਸ ਪੁਜੇ: ਅਤੇ ਇਸ ਪੂਜਾ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕੀਤਾ । ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਇਕ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿਤਾ । ਆਪਣੀ ਪਵਿਤਰ ਬਾਣੀ _ਦਵਾਰਾ ਬੈਰਾਗੀ ਦੇ ਗੁਣ ਦਸੇ ਜੋ ਬੇਰਾਗੀ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਜਿਸ ਦੀ ਬਾਬਤ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ :-

ਅਸੰਖ ਬੈਰਾਗੀ ਕਰਹਿ ਬੈਰਾਗ; ਬੈਰਾਗੀ ਜਿ ਖਸਮੈ ਭਾਵੈ;

੧੦0੦੧ €16॥ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥0

(੩੦)

ਹਿਰਦੈ ਸਬਦ ਸਦਾ ਭੇ ਰਚਿਆ ; ਗੁਰੂ ਕੀ ਕਾਰ ਕਮਾਵੈ)! ਸੋਰਠ ॥੪ ੧ ਪੰਨਾ ੬੩੪ ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਸ਼ਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁਕਮ ਕੀਤਾ :-

ਬਿਨ ਸਤਿਗੁਰੂ ਸੇਵੇ ਘੋਰ ਐਧਾਰਾ, ਬਿਨ ਸਬਦੈ ਕੋਇ ਨ ਪਾਵੈ ਪਾਰਾ, ਜੋ ਸਬਦਿ ਰਾਤੇ ਮਹਾ ਬੈਰਾਗੀ, ਸੋ ਸਚੁ ਸਬਦੇ ਲਾਹਾ ਹੇ, । ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਵਾਰੀਖ ਗੁਰੂ ਖਾਲਸਾ ਵਿਦ ਭੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ :-

ਬੈਰਾਗੀ--ਸ਼ੁੰਨ ਮੈਡਲ ਮੇ ਸੁਰਤ ਸਮਾਵੈ, ਬਕੈ ਨ ਬੋਲੋ ਹਰਿ ਗੁਣ ਗਾਵੇ,

ਸਤ ਰਸ ਝੋਲ ਮਹਾ ਰਸ ਪੀਵੈ,

ਸੁੰਨ ਮੈਡਲ ਮੇ ਅਸਥਿਰ _ਥੀਵੈ,

ਬ੍ਹਮ ਅਗਨ ਮੇ ਜਾਰੇ ਆਪ ਸੋ ਬੈਰਾਗੀ __ ਮੇਟੈ __ ਤਾਪ, ਸਦਾ ਰਹੇ ਅੰਤਰ ਮੁਖੀ ਗਿਆਨੀ, ਨਾਨਕ _ਸੋ ਬੈਰਾਗੀ _ ਗਿਆਨੀ, ਐਸੇ _ਵਾਕ ਸੁਣੇ ਗੁਰ ` ਕੇਰੇ, ਬਿਨਾ ਦਮਾ ਦੇ ਹੋਇ ਚੇਰੇ,

੭

।੦੧੦0॥੦੧ €16॥ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥॥

(੩੧)

ਹਾਥ ਜੋੜ ਸਭਨਾ ਸਿਰ ਨਿਆਈ, ਚਰਨ ਫੜੇ ਗੁਰ ਕੀਰਤ ਗਾਈ,

ਮਹਾਂ ਪੁਰਖ _ਸਤਿਗੁਰ ਜੀ ਪੂਰੇ,

ਬਖ਼ਸ਼ੋ _ਸਾਡੇ _ਆਪ ਕਸੂਰੇ, ਆਪ ਅਸਾਂ ਤੇ _ਤਰਸ ਕਮਾਵੋ, ਸਿਧੇ _ਰਸਤੇ _ਸਭ ਨੂੰ ਪਾਵੋਂ,

ਸਤਿਗੁਰ ਦਸਿਆ ਭਜਨ ਅਕਾਲ, ਛੋਡੇ _ਪਥਰ ਪੂਜਾ ਜਾਲ, ਏਕਾ ਏਕ _ਰਖੋ ਤੁਮ ਨਾਲ, ਵਾਹਿਗੁਰੂ _ਜਪਿ _ਹੋਇ ਨਿਹਾਲ,

ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸਭਨਾ ਨੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ੫ਰ ਮਥਾ ਟੇਕਿਆ, ਅਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ਬਾਬਾ ਜੀ, ਆਪ ਨੇ ਅਸਾਂ ਤੇ ਬੜਾ ਪਰਉਪਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਿਤਨੀ ਦੂਰੋ' ਚਲਕੇ ਸਾਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿਤੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨੋਹਰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਵਾਰਾ ਸਿਧਾ ਰਸਤਾ ਦਸਿਆ ਹੈ। ਅਸੀ' ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਯੋਕੀਨ ਦਿਵਾਂਦੇ ਹਾਂ, ਕਿ ਅਗੇ ਤੋ ਇਹ ਪੂਜਾ ਛੋਡ ਕੇ ਇਕ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਾਂਗੇ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਏਥੋ' ਚਲਕੇ ਬਿਦਰ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋ ਕੋਈ ਡੇਢ ਕੁ ਮੀਲ ਦੀ ਵਿਥ ਤੇ ਇਕ ਫਿਲੋਂ ਦੇ ਥਲੇ ਜਾਂ ਬੇਠੰ । ਮਰਦਾਨੇ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿਤਾ, ਖੋਲ੍ਹ ਬਾਬ, ਦੇਰ ਨ ਕਰ, ਵੇਖ ਕੈਸੀ ਸੁਹਾਵਣੀ ਜਗਾ ਹੈ, ਕਿਆ ਸੋਹਣਾ ਜੰਗਲ ਤੇ ਪਹਾੜੀ ਧਰਤੀ ਹੈ । ਜਰਾ ਵੇਖ ਤਾਂ ਸਹੀ, ਪੰਛੀ ਭੀ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ ਗੁਣ ਗਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਖੋਹਲ ਰਬਾਬ, ਤੇ ਲਗਾ ਨਿਰੈਕਾਰ ਦੀ ਧੁਨੀ । ਭਾਈ ਮਰਦਾਨੇ ਨੇੰ ਜਦੋ ਰਬਾਬ ਤੇ ਹਥ ਰਖਿਆ;

।੦0੦॥੦੧ €16॥ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥0

(੩੨)

ਤਾਂ ਸਾਰਾ ਜੌਗਲ ਹੀ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਉਠਿਆਂ । ਹਰ ਪਾਸੋ ਤ੍ਰੋਹੀ ਨਿਰੌਕਾਰ, ਤ੍ਰੰਹੀ ਨਿਰੰਕਾਰ ਦੀ ਧੁਨੀ ਸੁਣਾਈ ਦੇਣ ਲਗ ਪਈ । ਬਾਬਾ ਜੀ ਤੋਂ ਥੋੜੀ ਦੂਰ ਤੇ ਮੈਨੇ ਪਰ ਮੰਨੋ ਫਕੀਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਦਾ ਨਾਉ" ਯਾਕੂਬ ਅਲੀ, ਅਤੇ ਦੂਸਰੇ ਢਾ ਨਾਉ” ਪੀਰ ਜਲਾਲਦੀਨ ਸੀ। ਇਹ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫਕੀਰ ਹੋ ਗੁਜਰੇ ਹਨ । ,ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਫਕੀਰੀ ਦਾ ਪੂਰਾ ਮਾਣ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਹੁਣ ਤੀਕ ਮੋਜੂਦ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਸ ਹੌਰ ਭੀ ਪੀਰ ਫਕੀਰ ਠਹਿਰੇ ਹੋਇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੌਨੀ ਜਦੋ' ਰਬੀ ਬਾਣੀ ਤੇ ਨਿਰੰਕਾਰ ਦੀ - ਧੁਨੀ ਦੀ ਮਧੁਰ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਾਈ ਦਿਤੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਪੀਰ ਜਲਾਲਦੀਨ ੧ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੋ ਬਾਬਾ ਜੀ ਪਾਸ ਆਇਆ ।ਉਹ ਬੜੇ ` ਅਦਬ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਸਹਿਤ ਸਿਜਦਾ ਕਰ ਕੇ ਬੈਠ ਗਏ । ਇਸ ਤੋ' ਪਹਿਲਾਂ ਭੀ ਪੀਰ ਜੀ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦਾ ਜਸ ਸੁਣ ਦੁਕੇ ਸਨ, ਜੋ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪ ਨੇ ਬੇਰਾਗੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਧੇ ਰਸਤੇ ਪਾਇਆ ਸੀ । ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੈ ਰਬੀ ਕੀਰਤਨ ਵਿਚ ਉਹ ਐਸੇ ਮਸਤ ਹੋਇ, ਜੋ ਆਪਣਾ ਆਪ ਹੀ ਭੁਲ ਗਏ । ਇਹ ਭੀ ਪਤਾ ਨਾ ਰਿਹਾ ਕਿ ਕਿਥੇ ਬੈਠ ਰਹੇ ਹਾਂ । ਬੋੜੀ ਦੇਰ ਬਾਦ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਨੇਤਰ ਖੋਲ੍ਹ, ਮੂੰਹੋਂ ਨਿਕਲਿਆ _ਧੰਨ _ਨਿਰੋਕਾਰ, _ਧੰਨ ਨਿਰੈਕਾਰ । ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਪੀਰ ਜੀ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਮੂੰਹੋ ਭੀ ਬੇਵਸੇ ਨਿਕਲਿਆ ਸੁਭਾਨਅਲਾਹ, ਸੁਭਾਨਅਲਾਹ । ਆਪ ਤਾਂ ਸਚ ਮੂਚ ਅਲਾਹ ਦਾ ਹੀ ਨੂਰ! ਹੋ, ਆਪਦਾ ਦੀਦਾਰ ਤਾਂ ਮਾਨੋ ਅਲਾਹ ਦਾ ਹੀ ਦੀਦਾਰ ਹੈ। ਥੋੜੀ ਦੇਰ ੩ ਬਾਦ ਪੀਰ ਜੀ ਸਿਜਦਾ ਕਰ ਕੇ ਬੋਲੋਂ, ਆਪ ਤਾਂ ਭੁਲਿਆਂ ਨੂੰ ਰਸਤੇ ਪਾਉਣ ਆਇ £ਹੋ, ਕੁਝ ਅਸਾਂ ਤੇ ਭੀ ਮੇਹਰ ਕਰੋ, ਦਸੋ ਜੋ ਮੁਸਲਮਾਨ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਉਸ ਅਲਾਹ ਨੂੰ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ ।'”

੧੦0੦੧ €16॥ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥0

(੩੩)

ਪੀਰ ਜੀ ਦਾ ਬਚਨ ਸੁਣਕੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤਾ -- ਮੁਸਲਮਾਨ ਸਿਫਤ ਸ਼ਰੀਅਤ ਪੜ ਪੜ, ਕਰੇ ਬੀਚਾਰ । ਬੰਦੇ ਸੇ ਜਿ ਪਵੇ ਵਿਚ ਬੈਦੀ ਦੇਖਣ ਕਉ ਦੀਦਾਰ । (ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ)

ਫਿਰ ਹੁਕਮ ਕੀਤਾ :-

ਮੁਸਲਮਾਨ ਮੋਮ ਦਿਲ ਹੋਵੇ, ਅੰਤਰ ਕੀ ਮਲ ਦਿਲ ਤੇ ਧੋਵੇ ।

(ਗੁਰਬਾਣੀ) ਤਵਾਰੀਖ ਗੁਰੂ ਖਾਲਸਾ ਵਿਚ ਭੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, :--

ਕਲਮਾ ਕਰਮ ਨਿਮਾਜ਼ ਨਿਆਉ ਰੋਜਾਂ ਰਹਿਨ ਖੁਦਾਇ । ਹਜ ਹਜੂਰ ਖੁਦਾਇ ਪਿਖ ਜ਼ਿਕਰ ਜਕਾਤ ਕਢਾਇ । ਪਏ ਕਬੂਲ ਜਕਾਤ ਸੋ ਦੇਵੇ ਆਪ ਕਮਾਇ। ਛਡੇ ਆਸ ਰਸੂਲ ਦੀ ਸੇਵੇ ਇਕ ਖੁਦਾਇ। ਨਾਨਕ ਰਖ ਇਮਾਨ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਤਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸਦਾਇ ।

ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਪੀਰ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਬੀਆਂ ਸਣੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੇ ਪੌੌਮ ਸਹਿਤ ਸਿਜਦਾ ਕੀਤਾ । ਪੀਰ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਸ਼ੁਕਰ ਅਲਾਹ ਦਾ; ਆਪ ਦੀ ਕਲਾਮ ਸੁਣ ਤਨ ਮਨ ਠਰ ਗਿਆਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਦਸੇ ਮਾਰਗ ਤੇ ਚਲਣ ਦਾ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਯੋਕੀਨ ਦਿਵਾਇਆ । ਫਿਰ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੀ ਉਸਤਤ ਕਰਦੇ ਹੋਇ ਵਿਦਾ

੧੦0੦੧ €16॥ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥0

(੩੪)

ਹੋਇ। ਇਹ ਖਬਰ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਖਿਲਰ ਗਈ, ਜੋ ਐਸੇ ਮੇਲੇ ਪਰ ਮਿਲੋ ਫਕੀਰ ਭੀ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਆ ਚੁਕੇ ਹਨ। ਜੋ ਕਦੀ ਭੀ ਕਿਸੇ ਅਗੇ ਨਹੀ" ਝੁਕੇ ਸਨ । ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਚਰਚਾ ਹੋਣ ਲਗ ੫ਈ । ਬਾਬਾ ਜੀ ਕੋਈ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਹੀ ਰੂਪ ਹਨ, ਉਹ ਜੋ ਚਾਹੁਣ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਸ ਚਲਕੇ ਆਪਣਾ ਦੁਖ ਦਸੀਏ, ਤਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਹ ਮੇਹਰ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਆ ਜਾਣ, ਅਤੇ ਕੋਈ ਠੰਡੇ ਮਿਠੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪਰਵਾਹ ਬਖਸ਼ਕੇ ਚਲਾ ਦੇਣ, ਤੇ ਸਾਡੇ ਸੁਤੇ ਹੋਇ ਭਾਗ ਫਿਰ ਜਾਗ ਪੈਣ । ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਬਿਦਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਮੁਖੀ ਸਜਣ ਤੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਮਾਈ ਭਾਈ ਨੇ ਮਿਲਕੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਪਰ ਆ ਮਥਾ ਟੇਕਿਆ । ਉਹ ਲਗੇ ਬੇਨਤੀਆਂ ਤੇ ਅਰਜੋਈਆਂ ਕਰਨ । ਬਾਬਾ ਜੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਮਸਤ ਬੈਠੇ ਸਨ, ਨੇ ਨੇਤਰ ਖੋਲ ਕੇ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ? “ਕਿਉ” ਭਾਈ ਤੁਸੀ' ਇਤਨੇ ਕਿਉ” ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਰਹੇ ਹੋ 2” ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਮੁਖੀਰਾਂ ਨੇ ਬੜੀ ਅਧੀਨਗੀ ਨਾਲ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, “ਮਹਾਰਾਜ ਜੀ, ਕੀ ਦਸੀਏ ! ਆਪ ਤਾਂ ਜਾਣੀ ਜਾਣ ਹੋ, ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਤਾਂ ਪਤਾ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਿਤਨੀ ਤਕਲੀਫ ਹੈ ।'' ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਕਥਨ ਹੈ :--

ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਣੀ ਜੀਉ ਹੈ ਜਿਤ ਰਹਿਆ ਸਭ ਕੋਇ !

ਪਾਣੀ ਤੋ' ਬਿਨਾਂ ਤਾਂ ਖੇਤੀਆਂ ਭੀ ਸੁਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਏਥੇ ਤਾਂ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਭੀ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਲਈ ਵੀ ਨਹੀ” ਮਿਲਦਾ । ਕੁਝ ਗੁ ਖੂਹ (ਬਉੜੇ) ਖੁਦਵਾਏ ਗਏ ਸਨ, ਜੋ ਪਹਾੜੀ ਜਮੀਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ੬੦, ੭੦ ਫੁਟ ਡੂੰਘੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਾਡੀ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋ' ਭੀ ਖਾਰਾ ਪਾਣੀ ਨਿਕਲਿਆ ਹੈ । ਏਸ ਦੁਖ ਦਾ ਕਾਰਨ, ਬਾਹਰ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀਆਂ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਰਿਸਤੇ ਭੀ ਏਥੇ

0੦0੦੧ €16॥ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥0

10੧੧੦੧੦॥੬(੪॥੧੪੦॥੩੦ ੭9੦੨: ਸਿਹਿ॥।3॥੨-੮੨

।੦੧੦॥੦੧ €16॥ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥॥

(੩੫)

ਦੇਣ ਨੂੰ ਕੋਈ ਰਾਜੀ ਨਹੀਂ, ਲੌਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੇ ਸਾਡੀ ਲੜਕੀ ਬਿਦਰ ਗਈ ਤਾਂ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਪਾਣੀ ਖਿਚਦੀ ਮਰ ਜਾਏਗੀ । ਇਸ ਲਈ। ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ, ਮੇਹਰ ਕਰੋ; ਬਾਬਾ ਜੀ ਆਪ ਸਮਰਥ ਹੋ ਅਸਾਂ ਗਰੀਬਾਂ ਤੇ ਤਰਸ ਕਰੋ, ਆਪ ਨੂੰ ਤਾਂ ਨਿਰੰਕਾਰ ਨੇ ਦੁਖੀਆਂ ਦੇ ਦੁਖ ਦੂਰ ਕਰਨ _ਲਈ ਹੀ ਭੇਜਿਆ ਹੈ । ਵੇਖੋ ! ਸਭ ਮਾਈ ਭਾਈ ਆਪ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੇ ਢਠੇ ਪਏ ਹਨ । ਕਰੋ ਮੇਹਰ ਦੀ ਨਜਰ ਤੇ ਕੋਈ ਮਿਠੇ ਜਲ ਦਾ ਪਰਵਾਹ ਬਖਸ਼ੋ । ਆਪ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਾਡਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀ, ਆਪ ਹੀ ਨਿਰੰਕਾਰ ਦੇ ਭੇਜੇ ਆਏ ਹੋ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੁਖੀਆਂ ਦਾ ਦੁਖ ਵੇਖਕੇ ਮਰਦਾਨੇ ਪਾਸੋ' ਭੀ ਨਾ ਰਿਹਾ ਗਿਆ । ਬੋੜੀ ਦੇਰ ਤੋ' ਬਾਦ ਮਰਦਾਨੇ ਨੇ ਭੀ ਬੜੀ ਅਧੀਨਗੀ ਨਾਲ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ਬਾਬਾ ਜੀ, ! ਜਦੋ ਦਾ ਮੈਂ' ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਮਿਠਾ ਪਾਣੀ ਤਾਂ ਕਿਤੇ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀ” ਮਿਲਿਆ । ਵੇਖੋ ਮਹਾਰਾਜ ! ਕਿਤਨੇ ਦੁਖੀ ਹੋਇ ਆਪਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਆ ਢਠੇ ਹਨ । ਆਪ ਨੂੰ ਨਿਰੰਕਾਰ ਨੋ ਇਸੇ ਕੰਮ ਲਈ ਤਾਂ ਭੇਜਿਆ ਹੈ ।" ਸਭ ਦੀ ਐਸੀ ਦਸ਼ਾ ਵੇਖਕੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇਕ ਦਮ ਉਠੇ, ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇ ਖੜਾਵਾਂ ਪਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਇਕ ਖੜਾਉ' ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਟਿਲੋਂ ਨਾਲ ਛੁਆ ਦਿਤਾ । ਬਸ ਛੁਆਉਣ ਦੀ ਦੇਰ ਸੀ, ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਉਸ ਟਿਲੈ ਵਿਚੋ' ਇਕ ਜੋਰ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਦੀ ਧਾਰਾਂ ਵਗ ਤੁਰੀ, ਜੋ ਅਜ ਤੀਕ ਇਕ ਰਸ ਵਗ ਰਹੀ ਹੈ । ਇਹ ਕੌਤਕ ਵੇਖ ਕੇ ਸਾਰੀ ਜਨਤਾ ਨੇ ਬਾਂਬ' ਜੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੇ ਮਥਾ ਟੇਕਿਆ । ਉਸ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਕੋਟਾਨ ਕੋਟ ਧੰਨਵਾਦ ਕੀਤਾ । ਇਹ ਖਬਰ ਦੂਰ ਤੀਕ ਫੈਲ ਗਈ । ਦੂਰ ਦੂਰ ਤੌ' ਮਾਈ ਭਾਈ ਮਿਲਕੇ ਆਉਣ ਲਗੇ । ਰਾਤ ਦਿਨ ਇਕ ਮੇਲਾ ਹੀ ਲਗ ਗਿਆ । ਬਾਬਾ ਜੀ ਇਹ ਕੌਤਕ ਕਰਕੇ ਮਦਰਾਸ ਤੋਂ ਅਗੇ ਰਾਮੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਚਾਲੋਂ ਪਾ ਦਿਤੇ । ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਅਸਥਾਨ ਨਾਨਕ ਝੀਰਾਂ ਕਰਕੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ । ਇਹ ਅਸਥਾਨ

੧੦0੦੧ €16॥ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥0

(੩੬)

ਆਪਣੀ ਮਿਸਾਲ ਆਪ _ਰਖਦਾ ਹੈ । ਏਥੋ' ਜਨਵਾੜਾ ਤਕਰੀਬਨ ਛੇ ਮੀਲ ਦੇ ਫਾਸਲੋ ਪਰ ਹੈ, ਉਥੇ ਉਦਾਸੀ ਸਾਧੂ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ । ਬਿਦਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਸਿਖਾਂ ਦੀ ਇਕ ਰਜਮਟ ਘੈਨੀ ਪਲਟਨ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ । ਜਿਸਨੇ ਇਥੋ' ਦੀ ਸੇਵਾ ਉਦਾਸੀ ਸਾਧੂਆਂ ਪਾਸੋ' ਆਪਣੇਂ ਹਥ ਵਿਚ ਲੈ ਲਈ ਸੀ । ਆਮ ਲੌਕੀ ਤੀਰੇ ਵਿਚੋਂ ਪਾਣੀ ਸ਼ਹਿਰ ਲੈ ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ । ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਵੇਖਕੇ ਸਿਖਾਂ ਨੇ ਠੋਕ ਟੋਕ ਸ਼ੁਰੂ ਭਰ ਦਿਤੀ । ਜਿਸ ਨਾਲ ਆਪਸ ਵਿਚ ਮੁਖਾਲਫਤ ਵਧ ਗਈ, ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇ ਵਕਤ ਦੇ ਮੁਕਾਮੀ ਔਹਦੇਦਾਰਾਂ ਨੌ ਆਪਣੀ ਹੰਕੂਮਤ ਨੂੰ ਵਰਤੋਂ ਵਿਚ ਲਿਆ ਕੇ ਸਿਖਾਂ ਦੀ ਰਫ਼ਮੈ'ਟ ਦਾ ਤਬਾਦਲਾ ਕਰਾ ਦਿਤਾ । ਸਿਖ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇ' ਗੌਰਮਿੰਟ ਦੇ ਮੁਲਾਜਮ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਲਦੇ ਦੀ ਵਜਾ ਨਾਲ ਇਥੋ' ਜਾਣਾ ਪਿਆ। ਇਸ

ਮਗਰੋ' ਮੁਖਾਲਿਫ ਪਾਰਟੀ ਦੈ ਲੌਗਾਂ ਨੇ ਝੀਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਾਣੀ

ਨੂੰ ਵਰਤੋ' ਵਿਚ ਲੈ ਆਂਦਾ । ਕੁਝ ਸਮੇ' ਬਾਦ ਨਾਨਕ ਝੀਰਾਂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਬਦਲਕੇ ਚਸ਼ਸੇ ਸਾਹਦਾਦ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਰਨ ਲਗ ਪਏ, ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਤਖਤ ਸਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਜੂਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਲੋਂ ਹੌਰਮਿੰਟ ਨੂੰ ਪ੍ਰੰਟੇਸਟ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਕਾਰਵਾਈ ਚਲਦੀ ਰਹੀ । ਸਿਖ ਸੰਗਤ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਆਉਦੀ ਸੀ। ਦੂਰ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਠਹਿਰ ਕੇ ਰਾਂਤ ਦੇ ਵੇਲੇ ਚੋਰੀ ਛਪੀ ਆਕੇ ਝੀਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਸਨ ! ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸ ਜਗਾ ਤੇ ਹਿੰਦੂ ਜਾਂ ਸਿੱਖ ਨਹੀ' ਆ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਚਿਰ ਬਾਦ ਜਦ ਕੇ ਲੋਨ ੧੯੪੮ ਵਿਚ ਪੁਲੀਸ ਐਕਸਨ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ' ਖਾਲਸਾ ਜੀ ਨੇ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਅਸਥਾਨ ਸ੍ਰੀ ਨਾਨਗ ਝੀਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕੀਤੀ । ਆਖਿਰਕਾਰ _ਮੁਖਾਲਫ ਪਾਰਟੀ ਨੌ ਅਦਾਲਤ ਵਿਚ ਦਾਹਵਾ ਦਾਇਰ ਕਰ ਦਿਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਫੈਸਲਾ ਦੋ ਸਾਲ ਮਗਰੋ ਸਿਖਾਂ ਦੇ ਹਕ ਵਿਚ” ਹੋਇਆ, ਇਸ ਦੀ ਅਪੀਲ ਹਾਈਕੋਰਟ ਵਿਚੌਂ' ਭੀ ਖਾਰਿਜ ਹੋ ਢੁੰਗੀ, ਹੈ। .

੧੦0੦੧ €16ਘਹੂ 0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥0

(੩੭)

' ੧੯੪੮ ਤੋ' ਕਮੇਟੀ ਆਪਣਾ ਕੌਮ ਲਗਾਤਾਰ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਸੰਗਤਾਂ ਦੂਰ ਦੂਰ ੩ ਆਉ'ਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਲਾਭ ਉਠਾਉ'ਦੀਆਂ _ਹਨ। ਸਭ ਮਾਈ ਭਾਈ ਦੇ ਸੂੰਹੋ' ਇਹੋ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਧਨ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ, ਧਨ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ । ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਤਾਂ ਸਚ ਮੁਚ ਦੂਸਰਾ ਸ੍ਰੀ ਪੰਜਾ ਸਾਹਿਬ ਹੀ ਹੈ । ਇਸ ਦਾ ਜਲ_ਭੀ ਇਤਨਾ ਸੁਆਦਿਸ਼ਟ' ਤੇ ਗੁਣਕਾਰੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਮਹਿਮਾਂ ਡਾਕਟਰ `ਲੌਕ ਭੀ ਕਰਦੇ ਹਨ । _ਇਹ_ ਐਮ੍ਰਿਤ ਸਮਾਨ ਜਲ ਕਈ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਲਫੇਟ ਯਾਨ) ਗੌਧਕ ਦੀ ਖੁ਼ਬੂ ਭੀ ਆਉਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਜਲ ਵਿਚ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਐਸੇ ਗੁਣ ਹਨ, ਜੋ ਤਪਦਿਤ ਜੇਹੀ ਖਤਰਨਾਕ ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਭੀ ਰਾਜੀ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਤਤੀ ਰਖਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਲ ਫੋੜਾ. ਫਿੰਨਸੀ ਤੇ ਚਰਮ ਰੋਗੀ ਬੀਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਬਖਸ਼ਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਬੀਮਾਰ ਇਸ ਜਲ

ਨੂੰ ਛਕ ਕੇ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੋਰਕੇ ਰਾਜੀ ਹੁੰਦੇ ਦੇਖੇ ਗਏ ਹਨ । ਇਸ ਝੀਰਾ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਕੁਝ ਵਮੀਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ` ਤਕਰੀਬਨ ਪੰਜ ਛੇ ਏਕੜ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਦੀ ਸਿੰਚਾਈ ਹੂਦਦੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਖਾਸ ਆਮਦਨ ਦਾ ਢ਼ਰੀਆ ਨਹੀ' ਹੈ। ਇਸ ਸ?' ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਮਾਮੂਲੀ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿਚ ਹੈ। ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਦਾ ਖਿਆਲ ਹੈ, ਜੇ ਇਹ ਅਜਥਾਨ ਸ੍ਰੀ ਪੰਜਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਮਣੀਕ ਤੇ ਸੁਦਰ ਹਰ ਮੰਦਰ ਤੇ ਸਠੋਵਰ ਵਾਲਾ ਬਣੇ ਕਿਉ'ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਪੰਜਾ ਸਾਹਿਬ ਤਾਂ ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਖੁਲੋ੍‌ ਦਰਸ਼ਨ ਤਾਂ ਅਜੇ ਹੋ ਹੀ ਨਹੀ ਸਕਦੇ । ਇਸ ਸਮੇਂ ਏਸੇ ਅਸਥਾਨ ਨੂੰ ਹੀ ਸ੍ਰੀ ਪੰਜਾ ਸਾਹਿਬ ਸਮ ਤਕੋ ਅਤੇ ਇਸ ਪਾਸੇ ਪੂਰਾ ਧਿਆਨ ਦਿਉ । ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤਾਂ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਗੁਰੂ ਪੰਥ ਤੋ ਗੁਰੂ ਸੰਗਤਾਂ ਇਸ ਪਾਸੇ ਪੂਰਾ ਧਿਆਨ ਦੇਵੇ, ਅਤੇ ਕਮੇਟੀ ਨਾਲ ਹੱਥ

੧੦0੦੧ €16॥ਘਹੂ 0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥0

(੩੮)

ਵਟਾਕੇ ਵਧ ਚੜ ਤਨ ਮਨ ਤੇ ਧਨ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਗੂਰੂ ਬਾਬੇ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਪਰਾਪਤ ਕਰਨ 1

ਹਰੀ ਮੋਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰਖੀ ਜਾ ਚੁਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰੋਵਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੇਵਾ ਭੀ ਜਾਰੀ ਹੈ, ਰਿਹਾਇਸ਼ ਲਈ ਕੁਝ ਕਮਰੇ ਭੀ ਸੋਗਤਾਂ ਵਲੌਂ' ਬਣੇ ਹਨ । ਲੰਗਰ ਭੀ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਹਰ ਸਾਲ ਸਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਜੂਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋ ਚੌਕੀ ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਆਉਦੇ ਹਨ । ਸ੍ਰੀ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਰਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਜਲੂਸ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ । ਤਕਰੀਬਨ ਇਕ ਹਫਤੇ ਤੀਕ ਬੜੀ _ਹੌਣਕ ਲਗੀ ਰਹਹਦੀ ਹੈ। ਹਜਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਲਤੀ ਵਿਚ ਸੰਗਤਾਂ ਪੁਜਦੀਆਂ ਹਨ, ਗੁਰੂ ਦਾ ਅਤੁਟ ਲੰਗਰ ਵਰਤਦਾ ਹੈ । ਸੇਵਾਦਾਰ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੋ ਕਮਰ ਕਸੇ ਕਰਕੇ ਤਿਆਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ । ਇਥੋਂ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤਕਰੀਬਨ ਇਕ ਮੀਲ ਦੀ ਵਿਥ ਤੇ ਹੈ ਅਤੇ ਬਸ ਭੀ ਏਥੇ ਰੁਕਦੀ ਹੈ । ਸਵਾਰੀ ਲਈ ਯਾਤਰੂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੀ ਤਕਲੀਫ ਨਹੀ' ਹੁੰਦੀ । ਇਸ ਲਈ ਸੋਗਤਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਸਾਲ ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਨ ਕਤਕ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਕੇ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਕਰ ਕੇ ਲਾਭ ਉਠਾਓ ।

੧੦0੦1 €16॥ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥0

॥੩੪0-॥੯॥॥॥

॥0:

੨1

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਉ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖਲੋ ਕੇ ! ੍ 0002੫0000ਇ5੨॥॥0"=੦॥00000੨੫॥00॥0=੫॥।00ਇ੨॥॥000੯੨੦॥॥001ਦ2॥॥॥0॥੮੨੭॥0੩

ਸ੍ਰ ਰਾਮ ਨਰਾਇਣ ਜਿੰਘ ਜੀ “ਦਰਦੀ' ਲੁਧਿਆਣਾ ।

ਮੇਰਾ _ਇਸ਼ਕ ਅਨੋਖਾ,

ਮੇਰਾ ਯਾਰ ਨਿਰਾਲਾ । ਮੇਰੀ _ਐਦਰੋ' ਰੰਗਣ,

ਨਹੀ” ਲੋਕ _ਵਿਖਾਲਾ । ਮੇਰਾ _ਇਸ਼ਕ ਰੰਗੀਲਾ,

ਮੇਰਾ _ਯਾਂਰ ਲਿਲਾਰੀ । ਮੈ ਨੈਣਾਂ ਦਾ ਫਟਿਆ,

ਉਹ ਦਿਲ ਦਾ ਵਪਾਰੀ ।

%%%%

।੦੧੦॥੦੧ €16॥ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥॥

(੪੦)

ਮੈ ਨਿਰਾ _ਕਮਲਾ__ ਨਹੀਂ, ਦੁਨੀਆਂ _ਬੋਰਾਨੀ _ਹੋ ਗਈ । ਕਾਲੂ ਦੀ ਲਾਡੀ ਨਾਨਕੀ ਵੀ, ਦੇਖੀ _ਦੀਵਾਨੀ ਹੋ ਗਈ ।

ਵੇ ਨਾਗ ਆਸ਼ਕ ਹੋ ਗਏ,

ਤੇ ਸ਼ੇਰ ਚਰਨੀ _ਢਹਿ ਪਏ ।

ਪਰਬਤ ਦਾ ਸੀਨਾ ਪਾੜ ਕੇ,

੧ ਦਸ਼ਮੋ' ਦੇ ਵਾਂਗਰ ਵਹਿ ਪਏ । ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਬੁਤ ਬੁਤਖਾਨਿਆਂ ਵਿਚ, ਬੁਤ _ ਬੋਲਣ _ ਲੱਗ `_ਪਏ । ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਜ਼ਰੇ ਰੇਤ ਦੇ ਭੀ, ਰਬ _ਟੋਲਣ ਲਗ _ਪਏ।

> ਲਾਲੋ `ਤੇ _ਸ਼ਿਵਨਾਭ _ਕੀ,

_ ਸਾਰੀ ਖੁਦਾਈ ਭੁਲ _ਗਈ ।

ਤੇਰੀ ਗਲੀ ਦੀ ਖਾਕ ਵਿਚ,

ਸ਼ਹੀ ਰਾਇ ਦੀ ਰੁਲ ਗਈ ।

“ਗੋਯਾ” ਜਿਹੇ ਸ਼ਾਇਰ ਕਈ, _' |

ਚਾਕਰ ' ਤੇਰੇ _ਦਰਬਾਰ ਦੇ । ਤੇਰੀ ਜ਼ੁਲਫ਼ ਦੀ ਤਾਰ ਤੋ, ਦੋ ਲੌਕ ਪਏ ਨੇ ਵਾਰ ਦੇ।

ਅਸ਼ੋਕ ਹੈ ਦੁਨੀਆਂ ਸਭ ਬਣੀ, ਮਹਿਬੂਬ ਇਕ _ ਹਜ਼ੂਰ ਏ' 1 ਤਾਹੀਉ” ਹੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦੈਣ ਤੋਂ” ਤੂੰ

'ਦਾਤਿਆ ਮਜ਼ਬੂਰ ਫ।

੧੦0੦੧ €16ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥0

(੩੨)

ਦਰ ਤੇ ਖਲੋਤਾ ਹਾਂ ਭਿਖਾਰੀ, ਜਾਚਕ ਤੇਰੇ ਦੀਦਾਰ ਦਾ । ਲੱਖਾਂ ਨੇ ਭਾਵੇ" ਦਾਗ ਮੂੰਹ ਤੇ, ਕੂਕਰ ਤੇ ਹਾਂ ਦਰਬਾਰ ਦਾ ।

ਕੋਨਾਂ ਚਿ ਆਉਦੀ ਵਾਜ ਏ, . ਕਿ ਪਾਜ ਖੋਲੋ ਜਾਣ ਗੇ । ਔਗਣ _ ਤੇਰੀ _ਗਠੜੀ _ਦੇ, ਸਰੇ _ਤੋਲੋਂ ਖੂਨ ਖੁਸ਼ਕ ਹੋਂਵਦਾ, ਕੀ _ਮਿਲਨਾ _ਅਜ਼ਾਂਬ ਏ ਚਰਨ ਤੇਰੇ ਪਕੜ _ਲਏ ਨੇ, ਫੇਰ ਵੀ ਹਿਸਾਬ ਏ

ਸੁਣਿਆ ਤੂੰ ਵਾਂਗਰ ਬਾਣੀਆਂ ਦੇ, ਹੱਟੀ ਚਲਾਉ”ਦਾ ਰਿਹਾ ਏਂ” । ਲੋਖੋ ਦੀ ਚੰਗੀ _ਜਾਂਚ _ਏ', ਗਿਣਦਾ ਗਿਣਾਉ'ਦਾ ਰਿਹਾ ਏ' । (ਪਰ) ਆਖਰ ਦੇ ਵਿਚ ਸ਼ਹਿਨ ਸ਼ਾਹ ਏ, ਗਿਣਤੀਆਂ ਨੂੰ ਧਾੜ ਦੇ ।

੩.$-

ਘਾਟਾ ਕੋਈ ਏਡਾ ਪੈਣਾ ਨਹੀਂ” ਤੈਨੂੰ,

<

ਮੇਰਾ ਇਹ ਕਾਂਗਜ ਪਾੜ ਦੇ ।

੧੦0੦੧ €16॥ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥॥

(੪੨)

ਸੁਣਿਆਂ ਕਿ ਪੈਧ ਪਿਆਰਾਂ ਦੇ,

ਕਦੇ _ਮਿਣੇ ਨਹੀ” ਜਾਂਦੇ ।

ਤੇ ਇਸ਼ਕ ਵਿਚ ਲੋਖੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ,

ਕਦੇ ਮਿਣੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ । ਸੋਜ਼ ਬਾਝੋ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚ, ਕਦੇ ਗਾਇਆ ਨਹੀ” ਜਾਂਦਾ । ਦਰਦ _ਬਾਝੋ ਕਦੇ ਰੋ ਕੇ, ਦਿਖਾਇਆ ਨਹੀ” _ ਜਾਂਦਾ ।

ਦਿਲ _ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਦਿਲਬਰ,

ਕਦੇ ਪਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ।

ਰਹਿਮਤੇ _ ਮੁਰਸ਼ਦ _ ਬਿਨ੍ਹਾਂ,

ਵਰਸਾਇਆ _ ਨਹੀ” ਜਾਂਦਾ । ਇਕ _ਮਟਕਾ _ਏ' ਜੇ ਏਧਰ, ਬਾਕੀ ਕੋਈ ਫਿਰ ਥੋੜ ਨਹੀ' । ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਦੋਲਤ ਰਹੀ ਕਿਨਾਰੇ, ਸਵਰੱਗ ਦੀ ਵੀ ਲੋੜ ਨਹੀ'।

ਤੇਰੀ ਮੁਹੱਬਤ _ਦੇ ਲਈ,

ਕੀ ਭੇਸ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਬਦਲਿਆ ।

ਕੀ ਨਾਮ ਨਹੀ' ਮੈ' ਬਦਲਿਆ,

ਜਾਂ ਭੇਸ ਨਹੀ ਮੈ ਬਦਲਿ ਮਾ । ਕੀ ਜਾਗਣਾ ਨਹੀ” ਬਦਲਿਆ, ਜਾਂ _ਸੋਣਾ ਨਹੀ” ਬਦਲਿਆ । ਦਸ _ਹਸਨਾ ਨਹੀਂ ਬਦਲਿਆ ਯਾ ਰੋਣਾ _ਨਹੀ' ਬਦਲਿਆ

੧੦0੦੧ €16॥ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥0

(੪੩)

0੭

ਰੇ ਲਈ ਜੋ ਬਦਲਨਾ ਸੀ,

ਰੇ ਦਾ ਸਾਰਾ ਬਦਲਿਆ ।

ਮੈ ਮੰਜ਼ਲ ਤੇ ਮਕਸਦ ਬਦਲਿਆ,

ਅੰਦਰੋ` ਇਸ਼ਾਰਾ ਬਦਲਿਆ । ਜੇ ਮੈਨ ਨਹੀ ਏ ਬਦਲਿਆ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਭਲਾ ਕੀ ਦੌਸ਼ ਹੈ। ਬਦਲਨਾ ਤੂੰ ਆਪ ਸੀ, ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਖਾਮੋਸ਼ ਹੈ ।

ਬਦਲ ਦੇਹਿ ਦੱਸ ਕਿਸ ਨੂੰ ਆਖਾਂ,

ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀ' ।

ਤਰਲੋ ਹਾਂ ਕਿੰਨੇ _ਕਰ ਜਿਹਾ,

ਪਰ ਇਕ ਵਾਰੀ ਹਾਂ ਨਹੀ'।

ਮੈਨਦਾਂ _ਹਾਂ ਪਾਪ _ਤੱਕ ਕੇ,

ਮਨ _ ਤੇਰਾ _ ਮਜਬੂਰ ਏ ।

ਗੁ

07

ਜੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾਵਾਂ ਹੋਰ ਨੂੰ ਤਾਂ ਤਾੜ ਬੇ ਸ਼ਕ ਦਾਤਿਆ। ਜੇ ਇਸ਼ਟ _ਆਖਾਂ ਹੋਰ ਨੂੰ, ਫਿਟਕਾਰ _ਬੇਸ਼ੋਕ _ਦਾਤਿਆ

ਜੇ ਹੱਥ ਅੱਡਾ _ ਗੈਰ ਅੱਗੇ)

।੦੧੦॥੦੧ €16॥ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥0

(੪੪) ਦਾਤਾਂ ਨੇ ਉਹ ਤ੍ਰੈ ਦਿਤੀਆਂ, ਤੈਨੂੰ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਭੁਲ _ਨਹੀ” । ਦੋ ਹੀਰੇ ਐਸੇ _ਦਿੱਤੇ _ ਨੇ, ਕਿ ਜਿਨਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਮੁਲ ਨਗੀ' । ਜਾ _ਚਮੜਦੇ ਨੇ ਗਲੋਂ ਨੂੰ, ਤਾਂ ਛਿੜਦਾ ਦਿਲ ਦਾ ਸਾਜ਼ ਏ । ਤੇ ਲਖ ਵਾਚੀ ਸੁਕਰ ਦੀ, ਕੋਈ ਨਿਕਲ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਏ । ਦਾਤਾਂ ਨੇ 'ਦਰਦੀ' ਦਿਤੀਆਂ ਜਿਉ', ਹੋਰ ਭੀ ਤੂੰ ਦਾਤ ਦੇ । ਭਿੰਨੀ _ਹੋਈ _ਰਾਤ ਸਮੇਂ, ਨੂਰੀ ਇਕ _ਝਾਤ ਦੇ ।

$ ਪੋਜਾਬੀ ਬੋਲੋ । $ ਪੰਜਾਬੀ ਪੜ੍ਹੋ । $ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਖੋ ।

੧੦0੦੧ €16ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥0

ਚੜ੍ਹਿਆ ਸੋਧਣ ਧਰਤਿ ਲੁਕਾਈ

ਗਿਆਨੀ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ _“ਖੁਸ਼ਦਿਲ' ਹੈਡ ਗੁੰਥੀ, ਗੁਰਢਵਾਰਾ ਬੰਗਲਾ ਸਾਹਿਬ ਜੀ, ਨਵੀ” ਦਿਲੀ । ਘਾ ਸਤਜੁਗਿ ਹੈ ਮਾਣਿਓ, ਛਲਿਓ ਬਲਿ ਬਾਵਨ ਭਾਇਓ । ਤ੍ਰਤੈ ਤੇ ਮਾਣਿਓ, ਰਾਮੁ ਰਘੁਵੰਸ ਕਹਾਇਓ । ਦੁਆਪੁਰਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮੁਰਾਰਿ, ਕੈਸੁ ਕਿਰਤਾਰਥੁ ਕੀਓ । ਉਗ੍ਰਸੈਣ ਕਉ ਰਾਜੁ ਅਤੈ ਭਗਤਹ ਜਨ ਦੀਓ । ਕਲਿਜੁਗਿ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਨਾਨਕ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦੁ ਅਮਰੁ ਕਹਾਇਓ । ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਜ ਅਬਿਚਲੁ _ਅਟਲੁ ਆਦਿ ਪੁਰਖਿ ਫੁਰਮਾਇਓ ।੭। (ਸਵਈਏ ਮਹਲੇ ਪਹਿਲੇ ਕੇ ੧ ਪੰਨਾ ੧੩੯੦)

੧੦0੦੧ €16॥ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥0

(੪੬)

ਅਜ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਐਦਰ ਹੀ ਨਹੀ', ਸਗੋਂ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਜਿਥੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਨਾਮ ਲੋਵਾ ਸਿੱਖ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਪੇਜ ਸੋ ਸਾਲਾ ਪਰਕਾਸ਼ ਉਤਸਵ _ਮਨਾਉ'ਦੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਤੇ ਉਪਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ । ਅਜ ਤੋਂ' ਪੰਜ ਸੌ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਜਗਤ ਗੁਰਦੇਵ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਤਾਏ ਭੋਇ ਦੀ ਤਲਵੇਡੀ (ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ) ਜਿਲਾ ਸ਼ੇਖੂਪੁਰਾ ਵਿਖੇ ਪਿਤਾ ਕਾਲੂ ਜੀ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਵਿਖ ਮਾਤਾ ਤ੍ਰਿਪਤਾ ਜੀ ਦੀ ਕੁਖੋ' ਸੰਮਤ ੧੫੨੧ ਕਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਵਾਲੋ ਦਿਨ ਹੋਇਆ । ਜਦੋ” ਗੁਰਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਹੋਇਅ” ਸੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਤੌਰ ਤੇ ਬੜੀ ਗੜਬੜ ਮਚੀ ਹੋਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਆਪੋ ਧਾਪੀ ਫੇਲੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਰਾਜੇ ਪਰਜਾ ਤੇ ਬੁਲਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਵੇਲੋ ਗੁਰਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਕਬਨ ਅਨੁਸਾਰ :-

ਵਰਗੀ ਹਾਲਤ _ਬਣੀ ਹੋਈ ਸੀ । ਉਸ ਸਮੇ' ਭਾਰਤ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਕੈਨੀ ਦੋ. ਅਵਾਜਾਂ ਪੈ'ਦੀਆਂ ਸਨ । ਇਕ ਆਵਾਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਜਰਵਾਣਿਆਂ ਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਟਾਪਾਂ ਦੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਤੋਪਾਂ ਤੇ ਬੰਦੂਕਾਂ ਦੀ। ਜਦ ਉਹ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਲੁਟ ਕੇ ਮੁੜਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਨਾਲ ਇਸ 'ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਨੌਜਵਾਨ ਬੱਚੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ` ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੂਜੀ ਆਵਾਜ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੋਣ ਤੇ ਕੁਰਲਾਣ ਦੀ ਸੁਣਾਂਈ

ਦੇਂਦੀ ਸੀ। ਏਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਬਾਬਤ ਗੁਰਦੇਵ ਜੀ ਨੋ ਆਪਣੀ ਬਾਣੀ ਵਿਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੁਰਮਾਇਆ ਹੈ :--

।੦0੦0॥੦੧ €16॥ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥0

(੪੭)

ਕਲਿ ਰਾਤੀ ਰਾਜੇ ਕਸਾਈ ਧਰਮ _ਪੈਖ ਕਰ ਉਡਰਿਆ । ਕੂੜ _ਅਮਾਵਸ _ਸਚ _ਚੈਦਰਮਾ ਦੀਸੈ ਨਾਹੀ ਕੈ ਚੜਿਆ ।

ਹਰ ਪਾਸੇ ਮਜ਼ਹਬ ਦੇ ਝਗੜੇ, ਆਪੋ ਵਿਚ ਖਿਚੌਤਾਣ ਵਧਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ । ਧਰਮੀ ਲੌਕ ਛੁਪੇ ਬੈਠੇ ਸਨ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਚਾਰਾਂ ਵਰਨਾਂ ਦੇ ਝਗੜੇ ਚਲ ਰਹੇ ਸਨ । ਜਿਸ ਦੀ ਬਾਬਤ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਵਿਚ ਇਸਤਰੁਾਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ :--

ਚਾਰ ਵਰਨ ਚਾਰ ਮਜ਼ਹਬਾ, ਜਗ ਵਿਚ ਚਿੰਦੂ ਮੁਸਲਮਾਣੇ । ਖੁਦੀ __ਬਖੀਲੀ __ਤਕਬਰੀ, ਖਿਚੋਤਾਣ _ਕਰੇਨ _ਧਿਡਾਂਣੇ ।

ਉਸ ਵੇਲੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਜੁਗ ਗਰਦੀ ਮਚੀ ਹੋਈ ਸੀ । ਰਾਜਨੀਤਕ ਤੇ ਧਾਰਮਕ ਤੌਰ ਤੇ ਲੋਕੀ" ਝਗੜਨ ਵਿਚ ਲਗੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਦਿਲੀ ਦੇ ਤਖਤ ਤੇ ਬਹਿਲੋਲ ਲੋਧੀ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਸੀ । ਯੂਰਪ ਵਿਚ ਪੁਰਾਣੇ ਈਸਾਈ ਮਤ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਘਿਰਣਾ ਵਧ ਰਹੀ ਸੀ । ਅਜਿਹੀ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਡਾਵਾਂ ਡੌਲ ਦਸ਼ਾ ਵਿਚ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਅੰਤਰਜਾਮੀ ਨੇ _ਦੁਖੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਫਰਿਆਦ ਸੁਣ ਕੇ ਆਪਣੀ ਜੋਤ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਸੰਸਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਦੁਖ ਨਵਿਰਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਪਰਗਟ ਕਰਨੀ _੫ਈ । ਜਿਸ ਦੀ ਬਾਬਤ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਆਪਣੀ ਵਾਰ ਵਿਚ ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਪਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ :--

੧੦0੦੧ €16॥ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥0

(੪੮)

ਸੁਣੀ ਪੁਕਾਰ ਦਾਤਾਰ ਪ੍ਰਭ

ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਜਗ ਮਾਹਿ ਪਠਾਯਾ ।

ਚਰਨ ਧੋਇ ਰਹਿਰਾਸਿ ਕਰਿ

ਚਰਨਾਮਿ੍‌ਤ ਸਿਖਾਂ _ਪੀਲਾਯਾ ।

ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਪੂਰਨ ਬ੍ਰਹਮ

ਕਲਿਜੁਗ ਔਦਰਿ ਇਕ ਦਿਖਾਯ'

ਚਾਰੈ ਪ੍ਰੈਰ ਧਰੈਮ ਦੇ

ਚਾਰ ਵਰਨ ਇਕ ਵਰਨ ਕਰਾਯਾਂ ।

ਰਾਣਾ _ਰੈਕ ਬਰਾਬਰੀ

ਪੈਰ ਪਵਣਾ ਜਗਿ ਵਰਤਾਯਾ ।

ਉਲਟਾ ਖੇਲੁ ਪਿਰੋਮ ਦਾ

ਪੈਰਾਂ ਉਪਰਿ _ਸੀਸ ਨਿਵਾਯਾ ।

ਕਲਿਜੁਗ ਬਾਬੇ ਤਾਰਿਆ

ਸਰਿਨਾਮ ਪੜ੍ਹ ਮੋਤ ਸੁਣਾਯਾ ।

ਕਲਿ ਤਾਰਣ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਆਯਾ ।੨੩।

ਧਰਤੀ ਨੇ ਫਰਿਆਦ ਕੀਤੀ, ਅਤਿ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਪੁਕਾਰੀ, “ ਮੈ ਦੁਖੀ ਹਾਂ । ਜ਼ੁਲਮ ਨਹੀ ਸਹਾਰੇ ਜਾਂਦੇ । ਅਕਿਰਤਘਣਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ

ਤੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ ।' ਜਿਸ ਦੀ ਬਾਬਤ _ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਫੁਰਮਾਉ'ਦੇ ਹਨ :-

ਭਾਰੇ ਭੂਈ' ਅਕਿਰਤਗਣ ਮੰਦੀ ਹੂੰ ਮੈਦੇ ,

੧੦0੦1 €16॥ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥0

(੪੯)

ਅਵਾਜ਼ ਆਈ । ਜਿਸ ਦੀ ਬਾਬਤ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਭਾਈ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸੂਰਜ ਪਰਕਾਸ਼ ਗਰੰਥ ਵਿਚ ਇਸ ਪਰਕਾਰ ਲਿਖਦੇ ਹਨ : ਕਲ _ਮਲ ਗਯ ਆਯੋ ਕਲ ਕਾਲਹਾ । ਭਯੋ ਸੁ ਯਾਤੇ ਤਾਰ ਬਿਸਾਲਹਾ । ਏਕ ਚਰਨ ਤੇ ਟਿਕਾ ਨਾ ਜਾਈ । ਬਿਨ _ਅਵਲੰਭ ਨਾ ਥਿਰਤਾ ਪਾਈ । ਇਕ _ਉੱਕਾਰ ਬਿਨੋ ਸੁਨ ਲੀਜੇ । _ ਧਿਰ _ਹੋਵਨ _ਕੇ ਅਵਲੰਭ _ਕੀਜੈ । ਅਵਾਜ਼ ਆਈ :-- ਇਸ _ ਕਾਰਜ _ਕੋ ਬਹੁਤ ਪਠਾਏ । ਜਾਏ ਤਹਾਂ ਨਿਜ ਪੈਥ ਚਲਾਏ । ਬਿਸਰੇ ਜਾਂ ਕਾਰਜ ਤਹਿ ਆਏ । ਅਪਨੇ __ਅਪਨੇ __ਮਤ _ਠਹਰਾਏ । ਕਿਨਹੂੰ ਨਾ ਮਹਿਮਾ _ਨਾਮ _ਬਿਥਾਰੀ । ਭਾਉ ਭਗਤ ਦੀ ਰੀਤ ਨਾ ਡਾਰੀ । ਜਿਉ” _ਹੋਵਤਿ _ ਅਵਲੰਭ _ ਛੋਨੀ _। ਇਉ _ਬਿਚਾਰ ਬੋਲੋ _ਜਮ ਜੋਨੀ । ਫਿਰ ਅਵਾਜ਼ ਆਈ । ਬੜੇ ਬੜੇ _ਪੀਰ, ਫਕੀਰ, ਪੈਗੰਬਰ,

ਅਵਤਾਰ ਭੇਜੇ ਹਨ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋ' ਕਿਸੇ ਨੇ ਭੀ _ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹੋਲਾ ਨਹੀ" ਕੀਤਾ । ਮਾਲਕ ਨੇ ਕਿਹਾ :--

।੦੧੦॥੦੧ €16॥ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥॥

(੫੦)

ਨਾਮ ਕੀਰਤਨ ਬਿਸਰਹਿ ਜਬ ਹੀ । ਤੁਝ ਅਵਿਲੰਭ ਹੋਇ ਹੈ ਤਬਹੀ। ਯਾ ਤੇ ਪਰਗਟਾਵੇ ਜਗ _ਆਏ । ਮੈਂ ਬਿਨ ਹੋਤਿ ਨਾ ਆਨ ਉਪਾਏ । ਜਗ ਮੈ ਰਘੁਵਰ ਕੁਲ ਅਕਲੈਕਾ । ਪਰਗਟੇ ਬੇਦੀ _ਕੁਮੁਦਾ ਮਯੰਕਾ । ਏਕਉ'ਕਾਰ ਧਾਰੇ _ਨਿਜ ਰੂਪਾ । ਪਰਗਟ ਭਏ ਸਤਿਗੁਰੂ ਅਨੂਪਾ ।

ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਨੋ ਆਪਣੀ ਜੋਤ ਸੋਸਾਰ ਵਿਚ ਭੇਜ ਕੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਦੂਰ ਕੀਤਾ; ਜਿਸ ਤੋਂ ਫਿਰ ਨਾਮ ਦਾ ਪਰਕਾਸ਼ ਹੋਇਆ । ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪਰਗਟ ਹੋਣ ਨਾਲ ਹਰ ਪਾਸੋ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਥੋੜਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਲਗ ਪਿਆ । ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨੋ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਅਨੈਕ ਕੌਤਕ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਅਨੋਕਾਂ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਕਤ ਕੀਤਾ । ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਥੇਡਨ ਸਮੇ ਆਪ ਜੀ ਸਤਿ ਕਰਤਾਰ ਦਾ ਜਾਪ ਜਪਦੇ ਤੇ ਹੋਰਨਾ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜਪਾਉਂ'ਦੇ । ਘਰੋਂ ਜੋ ਚੀਜ ਮਿਲਦੀ ਉਹ ਗਰੀਬਾਂ ਅਤੇ ਅਨਾਬਾਂ ਵਿਚ ਵੌਡ ਦਿੰਦੇ । ਸਤ ਅਠ _ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਪਾਂਧੇ ਗੋਪਾਲ ਕੋਲ ਪੜ੍ਨ ਪਾਏ ਗਏ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਨਾਨਕਾ ! ਇਥੇ ਪੋਡਤ ਜੀ ਕੌਲ ਲੋਖਾ ਪਤਾ _ਕਰਨ ਲਈ ਕੁਝ ਸਿਖ ਤਾਂ ਜੋ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਕਾਰ ਵਿਹਾਰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਚਲਾ ਸਕੇਂ' । ਉਥੇ ਪੁਜਦਿਆਂ ਹੀ ਪੰਡਤ ਜੀ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਚਾਈ” ਚਾਈ' ਪਟੀ ਤੇ ਅਖਰ ਲਿਖ ਦਿਤੇ ਤੇ ਕਿਹਾ, “ਨਾਨਕ ! ਇਹ ਅਖਰ ਪੜ੍ਹ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ।” ਗੁਰਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਪੰਡਤ ਜੀ ! ਕੀ ਲਿਖਿਆ ਜੇ ? ਅਗੋਂ ਪੰਡਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇਹ

੧੦0੦੧ €16॥ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥0

ਗੁਰਦੁਆਰਾ

ਪੰਜਾ

ਸਾਹਿਬ ਜੀ,

ਹਜਨ ਅਬਦਾਲ (

ਪਾਕਿਸਤਾਨ)

।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥॥

੦0੦੦ €161ਘਹੂ

੧੦0੦੧ €16॥ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦/0

੧੧੧)

ਓਮ ਦਾ ਅਖਰ ਹੈ 1” ਇਸਦਾ _ਭਾਵ ਕੀ ਹੈ ? ਪੰਡਤ ਨੇ ਅਗੋਂ ਉਤਰ ਦਿਤਾ ਗਿ ਮੈਂ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਅਖਰ ਪੜ੍ਹਾਉਣੇ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ । ਇਹੋ ਕੁਝ ਹੀ ਸਾਰੇ ਬਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉ'ਦਾ ।ਿਆ ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਹ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ । ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਠੇ ਭਾਵ ਨਹੀਂ ਪੁਛਿਆ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਹੁਣ ਪੁਛ ਰਹੇ ਰੋ ।

ਗੁਰਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਪੰਡਤ ਜੀ ! ਜੇ ਅਸਾਂ ਪਹਿਲੇ ਅੱਖਰ ਦੇ ਭਾਵ ਨੂੰ ਹੀ ਲਾ ਸਮਝਿਆ ਤਾਂ ਅਗੇ ਪੜ੍ਹੋ ਕੇ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇ ਕੋਈ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀ” ਹੋ ਸਕਦਾ । ਇਸ ਲਈ ਜਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲੌ' ਪਹਿਲੇ ਅਖਰ ਦਾ ਭਾਵ ਚੋਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੋਵੇ ਜੇ ਨਹੀ ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਪੜ੍ਹਾਈ _ਕਿਸੇ ਅਰਬ ਨਹੀਂ ।” ਇਸ ਤੇ ਪੰਡਤ ਜੀ ਕਣ ਲਗੇ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਤੇ ਅਰਬ ਆਉਂਦੇ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਚੰਗੀ ਗਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀ' ਆਪ ਹੀ ਸਮਝਾ ਦਿਉ । ਉਸ ਵੇਲੋ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਆਸਾ ਰਾਗ ਦੀ ਪਟੀ ਉਚਾਰਨ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਹੀ ਅਰਬਾਂ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਜਾਚ ਦਸੀ । ਇਸ ਬਾਬਤ ਗੁਰਦੇਵ ਜੀ ਆਪਣੀ ਬਾਣੀ ਵਿਚ ਇਮ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ :-

ਸਸੇ ਸੋਇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟ ਜਿਨ ਸਾਜੀ

ਸਭਨਾ _ਸਾਹਿਬ ਏਕੁ ਭਇਆ ।

ਸੇਵਤ ਰਰੇ ਚਿਤੁ ਜਿਨ ਕਾ ਲਾਗਾਂ

ਆਇਆ ਤਿਨ ਕ ਸ਼ਫਲ ਭਇਆ । ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣਕੇ ਪੰਡਤ ਜੀ ਦਾ ਭੁਲੋਖਾ ਦੂਰ ਦਦੋਇਆ ਤੇ ਉਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਢਰਨੀ/ _ਲਗਕੇ _ਸੇਵਕ ਬਣਿਆ ।

ਵਿਰ ਮੌਲਵੀ ਕੋਲ ਭੇਜੇ ਗਏ । ਮੋਲਵੀ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਆਮਦ ਤੇ ਘੜਾ ਖੁਸ਼ ਹੋਛਿਆ । ਉਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਕਹਿਣ ਕਗਾ,

0੦0੦੧ €16ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥0

(੫੨)

“ਨਾਨਕ ! ਕਹੁ ਅਲਫ ।” ਸਾਹਿਬਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੌਲਵੀ ਜੀ ! ਅਲਫ ਦਾ ਅਰਬ ਕੀ ਹੈ ?” ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਮੌਲਵੀ ਚਕਿਰਤ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕਹਿਣ ਲਗਾ, “ਇਹ ਵੀ ਕੋਈ ਅਜੀਬ ਕਿਸਮ ਦਾ ਬਾਲਕ ਹੈ ਜੋ ਅਲਫ ਦੇ ਅਰਥ ਪੁਛਦਾ ਹੈ।" ਉਹ ਵੀ ਗੁਰਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਅਰਥ ਨਾ ਦਸ ਸਕਿਆ । ਉਸ ਦੀ ਹੈਰਾਨੀ ਭਰੀ ਦਸ਼? ਵੇਖਕੇ ਸਾਹਿਬਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “'ਸੌਲਵੀ ਜੀ । ਜੇ ਤੁਸੀ ਨਹੀ ਦਸ ਸਕਦੇ ਤਾਂ ਫਿਰ ਮੈ' ਹੀ ਦਸ ਦਿਆਂ ।' ਮੋਲਵੀ ਦੇ ਹਾਂ ਕਰਨ ਤੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁਖਾਰਬੰਦ ਤੋਂ ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤਾ :-

2.

ਅਲਫ ਅਲ੍ਹਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਗ਼ਫਲਤ ਮਨੋ ਵਿਸਾਰ । ਸੁਆਸ ਪਲਟੇ ਨਾਮ ਬਿਨ ਧ੍ਰਿਗ ਜੀਵਨ ਸੰਸਾਰ ।

ਇਹ ਉਤਰ ਸੁਣਕੇ ਮੌਲਵੀ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ ਹੋਇਆ ਗੁਰਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਬਾਂਹ ਫੜ ਮਹਿਤਾ ਕਾਲੂ ਜੀ ਪਾਸ ਚਲਾ ਗਿਆ ਤੇ ਜਾਕੇ ਕਹਿਣ ਲਗਾ, “ਮਹਿਤਾ ਜੀ । ਨਾਨਕ ਤੇ ਅਗੇ ਹੀ ਪੜ੍ਆ ਹੋਇਆ ਹੈ । ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਹੋਰ ਨਹੀ” ਪੜ੍ਹਾ ਸਕਦਾ । ਪਰਤਣ ਲਗਿਆਂ ਉਸਨੇ ਸਿਜਦਾ ਕੀਤਾ ਤੋ ਅਗੌ' ਲਈ ਸੋਵਕ ਬਣ ਰਿਆ।

ਜਦੋ' ਪਿਤਾ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਇਹ ਕੋਈ ਵੀ ਕੰਮ ਨਹੀ” ਕਰਦੇ ਤਾਂ ਚਰਵਾਲਾ ਹੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਬਣਾਈ । ਸਮਾਂ ਤਾੜ ਕੇ ਮਹਿਤਾ ਕਾਲੂ ਜੀ ਨੌ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਬੁਲਾ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਨਾਨਕ ! ਜੇ ਹੋਰ ਕੁਝ _ਣਹੀ£ ਕਰਨਾ ਤਾਂ ਮਝਾਂ ਹੀ ਚਾਰ ਲਿਆਇਆ ਕਰ ।' ਸਾਹਿਬ ਸਤਿ ਬਚਨ _ਕਹਿਕੇ ਮਝਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰਨ ਲਈ ਤੁਰ ਪਏ । ਬਾਹਰ ਜਾਕੇ _ਮਝਾਂ ਚਰਨੀਆਂ ਛਡ

।੦੧੦॥੦੧ €16॥ਘਹੂ ।0੦॥੧੦॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥॥

(੫੩)

ਦਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਅ੫ ਇਕ ਦਰਖਤ !ਹੇਠਾਂ ਸੌ ਗਏ । ਨੌੜੇ ਹੀ ਹਰਿਆ _ਭਰਿਆ ਖੇਤ ਸੀ । ਮਝਾਂ ਨੇ ਉਹ ਸਾਰਾ ਖੇਤ ਉਜਾੜ ਦਿਡਾ । ਖੋਤ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੇ ਆਪਣਾ ਖੇਤ ਦੂਰੋ' ਹੀ ਉਜੜਦਾ ਦੇਖਕੇ ਰੌਲਾ ਪਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤਾ । ਆਪਣੇ ਉਜੜੇ ਹੋਏ ਖੇਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਪਿੰਡ ਦੇ ਹਾਡਮ ਰਾਇ ਬੁਲਾਰ ਪਾਸ ਜਾ _ਫਰਿਆਦੀ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣ ਦੁਖ ਸੁਣਾਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਾਲੂ ਪਟਵਾਰੀ ਦੇ ਪੁਤਰ ਨਾਨਕ ਨੇ ਮਝਾਂ ਛਡ ਕੇ ਮੇਰਾ ਸਾਰਾ ਖੇਤ ਉਜਾੜ ਦਿਤਾ ਹੈ। ਮੈ' ਗਰੀਬ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹਾਂ । ਮੌਰੇ ਨਾਲ ਨਿਆਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਤੇ ਰਾਏ ਬੁਲਾਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਆਦਮੀ ਭੇਜਕੇ ਗੁਰਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਤੇ ਪੁਛਿਆ । ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨੈ ਉਤਰ ਦਿਤਾ ਕਿ ਜਾਕੇ ਵੇਖੋ ਤਾਂ ਸਹੀ, ਖੇਤ ਦਾ ਤਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀ ਵਿਗੜਿਆਂ । ਇਹ ਉਤਰ ਸੁਣਕੇ ਸਾਰੇ ਖੇਤ ਵੇਖਣ ਲਈ ਗਏ । ਜਦੋਂ' ਉਥੇ ਪੁਜੇ ਤਾਂ ਕੀ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਖੇਤ ਤਾਂ ਹਰਾ ਭਰਾ ਖੜਾ ਹੈ ਕਿਧਰੇ ਇਕ ਤੀਲੋ ਦਾ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨ ਨਜਰ ਨਹੀ ਆਇਆ । ਇਹ ਕੌਤਕ ਵੇਖਕੇ ਸਾਰੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਉੱਥੇ ਹੀ ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਦੇ ਚਰਨ ਢਹਿ ਪਿਆ ਤੇ ਸਿੱਖ ਬਣਿਆ ।

ਸਮਾਂ ਲੰਘਦਾ ਗਿਆ । ਇਕ ਦਿਨ ਸਾਹਿਬ ਗੁਰਦੇਵ ਜੀ ਆਰਾਮ ਕਰਨ ਲਈ ਵਣ ਦੇ ਦਰਖਤ ਹੇਠਾਂ ਸੌ' ਗਏ । ਪਰਛਾਵੇਂ ਢਲ ਗਏ । ਧੁੱਪ ਪਵਿਤਰ ਮੁਖੜੇ ਤੋ ਪਈ । ਇਸ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਸ਼ੇਸ਼ਨਾਗ _ਦੌੜਿਆ ਆਇਆ । ਉਸਨੇ ਇਹ ਹਾਲਤ ਨਾ ਸਹਾਗੰਢਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਆਪਣੇ ਫਨ ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਤੇਛਾਂ ਕਰ ।ਦੜੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਰਾਏ ਬੁਲਾਰ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਚਕਰ ਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ । ਜਿਉ” ਹੀ “ਉਸਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਇੱਕ ਸੱਪ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਮੁਖ ਤੇ ਫੰਨ_ ਖਿਲਾਰ ਕੇ ਬੈਠਾ ਹੈ । ਇਹ ਕੌਤਕ ਵੇਖਕੇ ਉਸਨੂੰ ਬੜੀ ! ਹੈਰਾਨੀ ਹੋਈ ਤੇ ਡਰ ਭਾਸਿਆ ਕਿ ਕਿਧਰੇ ਡੰਗ ਹੀ ਨਾਂ ਮਾਰ ਗਿਆ ਹੋਵੇ । ਅਹਿਸਤਾ ਅਹਿਸਤਾ ਡਰਦਾ

੧੦0੦੧ €16॥ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥0

(੫੪)

ਹੋਇਆ ਹੋਰ ਅਗੇ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਕੀਂ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੱਪ ਉਥੇ ਹੋ

ਹੀ ਨਹੀ ? ਉਹ ਅਲੋਪ ਦੁਕਾ ਸੀ । ਇਤਨੀ ਦੇਰ ਨੂੰ ਗੁਰਦੇਵ ਜੀ ਸਤਿ ਕਰਤਾਰ ਦਾ ਜਾਪ _ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਠ ਬੈਠੇ । ਇਹ ਇਕ ਹੈਰਾਨ ਕੁਨ ਕੌਤਕ ਵੇਖਕੇ ਰਾਇ ਬੁਲਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨਾਲ 'ਲਿਪਟ ਗਿਆ । ਉਹ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਲਿਪਟਿਆ ਜੋ ਸਦਾ ਲਈ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਹੀ ਹੋ ਗਿਆ । ਘਰ ਆ ਕੇ ਮਹਿਤਾ ਕਾਲੂ ਜੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਤੋ ਸਾਰੀ ਗਲ ਕਹਿ ਸੁਣਾਈ ਜੋ ਅਖੀ” ਵੇਖੀ ਸੀ। ਉਹ ਵਾਰਤਾ ਇਸਤਰਾਂ ਹੈ, ਜਿਸਤਰ੍ਾਂ ਕਿਸੇ ਕਵੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਢ ਲਿਖੀ ਹੈ :-

ਕਿਹਾ ਰਾਏ ਬੁਲਾਰ ਨੇ ਮਹਿਤਾ ਕਾਲ੍ਹ, ਤੇਰਾ ਪੁਤਰ ਹੈ ਆਪ ਕਰਤਾਰ ਮੀਆਂ । ਸੱਪ ਚੌਰ ਕਰਦਾ ਅਖੀ" ਦੇਖਿਆ ਮੈ, ਜਦੋ ਸੂਰਜ ਦਾ ਲਗਾ ਚਮਕਾਰ ਮੀਆਂ । ਏਹ ਕੋਈ ਔਲੀਆ ਅਲ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭੇਜਿਆ ਹੈ, ਜਿਨੂੰ ਕਰਨ ਦੇਵਤਾ ਨਿਮਸ਼ਕਾਰ ਮੀਆਂ । ਪਹਿਰਾ ਦੇ'ਵਦਾ ਹੈ ਸ਼ੇਸ਼ ਨਾਗ ਜਿਸਦਾ, ਉਹ ਹੈ ਵਲੀ ਜਾਂ ਗੁਰੂ ਅਵਤਾਰ ਮੀਆਂ । ਨਿਸਚਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਮੇਰੇ ਚਿਤ ਅੰਦਰ, ਰੂਪ ਆਪਣਾ ਧਾਰ ਭਗਵਾਨ ਆਇਆ । ਜਗਤ _ ਭੁਲਿਆ ਨਾਮ ਪਰਮਾਤਮਾਂ ਦਾ, ਚਾਰ ਵਰਨ ਨੂੰ ਕਰਨ ਗਿਆਨ ਆਇਆਂ ।

0੦0੦੧ €16॥ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥0

੫

(੫੫)

ਰਾਏ ਬੁਲਾਰ ਗੁਰਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਅਧ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ੀ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਬਣੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਔਤ ਤਕ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਸਿਕ ਲਗੀ ਰਹੀ, 1 ਇਸ ਗੁਰਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਭਿਜੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਵੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਕੇ ਨਿਹਾਲ ਕਰ ਦਿਤਾ । ਨਿਰਾ ਨਿਹਾਲ ਹੀ ਨਹੀ” ਕੀਤਾ ਸਗੋ' ਉਸਦਾ _ਅਗਲਾ ਰਸਤਾ ਵੀ ਸਾਫ ਕਰ ਦਿਤਾ । ਜੇ ਪੰਡਤ ਹਰਦਿਆਲ ਜਨੇਊ ਪਾਣ ਲਈ ਆਇਆ ਤਾਂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਤੋਂ ਸਚਾ ਜਨੇਊ ਮੈਗਿਆ । ਇਹ ਬਜ਼ਨ ਸੁਣਕੇ ਪੰਡਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ । ਉਸਨੂੰ ਸਚੇ ਜਨੇਊ ਦਾ ਕੋਈ ਪਤਾ ਨਹੀ ਸੀ । ਇਸ ਹੈਫਾਨੀ ਵਿਚ ਹੀ ਉਸਨੇ ਅਗੋਂ ਸਚੇ ਜਨੇਊ ਬਾਰੇ ਕਹਿਣ ਲਗਾ । ਜੈਨੂੰ ਤੇ ਉਸਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀ" ਹੀ ਦਸ ਵਿਉ ।” ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣਕੇ ਗੁਰਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਸਚੇ ਜਨੋਉ ਬਾਰੇ ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ `ਦਸਿਆ:-

ਏਹੁ __ਜਨੋਉ ਜੀਅ ਕਾ,

ਦੇਹੁ ਤੁਟੇ ਨ ਮਲੁ ਲਗੇ,

ਏਹੁ ਜਲੇ ਨ ਜਾਇ ।

ਧੈਠੁ ਸੁ ਮਾਣਸ _ ਨਾਨਕਾ,

ਜੋ ਗਲਿ ਚਲੇ ਪਾਇ । (ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ)

ਪੰਡਤ ਹਰਦਿਆਲ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣਕੇ ਚਰਨਾਂ ਤੇ ਡਿਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਸੇਵਕ ਬਣ ਗਿਆ । ਪੁਰਾਤਨ ਜਨਮ ਸਾਖੀ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, “ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵੇ ਜੀ ਦੀ -ਰੁਖੀ' ਬਿਰਬੀ ਜਾਇ ਉਦਾਸ

।੦0੦॥੦੧ €16॥ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥॥

(੫੬)

ਰਹੇ । ਫਕੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਜਲਸ ਕਰੇ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਗਲ ਕਰੇ ਨਾਹੀ । ਤਬਿ ਸਭ ਪਰਵਾਰ ਦੁਖਿਆ ਅਤੇ ਆਖਣ ਲਗੇ ਕਮਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ।" ਇਹ ਹਾਲਤ ਵੇਖਕੇ ਪਿਤਾ ਕਾਲੂ ਜੀ ਨੇ ਵੇਦ ਬੁਲਾਇਆ । ਵੈਦ ਆਇਆ ਤੇ ਆ ਕੇ ਨਬਜ਼ ਦੇਖਣ ਲਗਾਂ । ਗੁਰਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਬਾਂਹ ਖਿਚ ਲਈ ਤੇ ਵੇਦ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲਗੇ ਇਹ ਕੀ ਕਰਨ ਲਗਾ ਹੈ ? ਤੈਨੂੰ ਮੇਰੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨਹੀ ੫ਤਾ ਲਗਣ ਲਗੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਣੀ ਦਵਾਰਾ ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਾਇ ਆ :--

ਵੈਦ ਬੁਲਾਇਆ ਵੈਦਗੀ _“ ਪਕੜਿ ਢੰਡੋਲੇ ਬਾਂਹ । ਭੋਲਾ ਵੈਦ ਨਾ ਜਾਣਈ ਕਰਕ ਕਲੇਜੇ ਮਾਹਿ । ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫਾਰਸੀ ਦੇ ਇਕ ਸ਼ਾਇਰ ਨੋ ਲਿਖਿਆ ਹੈ:

ਅਜ਼ ਸਰੇ ਬਾਲੀਨੇ ਮਨ ਬੁਰਖੇਜ਼ ਐ ਨਾਦਾਂ ਤਬੀਬ । ਦਰਦ ਮੌਦਾ ' ਇਸ਼ਕ ਰਾ ਦਾਰੂ ਬਜੁਜ਼ ਦੀਦਾਰ ਨੇਸਤ ।

ਉਸ ਵੇਲੋ ਗੁਰਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਵੇਦ ਨੂੰ ਕਿਹਾਂ, “ਤੁਸੀ ਜਾਵੇ | ਤੁਸੀ' ?ਰੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨਹੀ" ਸਮਝ _ਸਕਦੇ _ਅਤੇ ਨਾ ਹੈ ਤੁਹਾਡੋੰ ਕੋਲ ਕੋਈ ਦਵਾਈ ਹੈ, ਕਿਉ'ਕਿ ਇਸ਼ਕ ਦੇ ਦਰਦ ਸੰਦਾਂ ਲਈ ਦੀਦਾਰ ਤੋ' ਬਗੈਰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਇਲਾਜ ਨਹੀ ।' ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣਕੇ ਵੈਦ ਨੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ ਤੇ ਅਗੋ' ਲਈ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਬਣ ਗਿਆਂ । ਪਿਤਾ ਕਾਲੂ ਜੀ ਇਹ ਕੌਤਕ ਵੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ । ਉਨ੍ਹਾਂ

1੧੦੧੦ €0॥61ਘਪੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥॥

(੫੭)

ਦੀ ਹੈਰਾਨੀ ਨੂੰ ਤੋੜਦਿਆਂ ਵੈਦ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਕਾਲੂ ਜੀ ! ਏਸ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਕੋਈ ਦੋਗ ਨਹੀ' । ਇਹ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਰੋਗ ਕਟਣ ਲਈ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੋਰਾ ਹਉਮੈ ਦਾ ਹੋਗ ਵੀ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿਤਾ ਹੈ । ਸ੍ਰੀ ਗੁਰਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਟਬਰ ਵਿਚੋ ਕੇਵਲ ਬੇਬੇ ਨਾਨਕੀ ਜੀ ਅਤੇ ਤਲਵੰਡੀ ਵਿਚੋਂ ਰਾਏ ਬੁਲਾਰ ਨੇ ਸ਼ਰਧਾ 'ਤੇ (ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਦੈਵੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ । ਮਾਪਿਆਂ ਲਈ ਆਪ ਜੀ ਕੇਵਲ ਘਰ ਉਜਾੜ੍ਹ ਹੀ ਸਨ । ਜੇ ਖਰਾ ਸੌਦਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਰਬ ਦੇ ਪਿਆਰਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾ ਨੂੰ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦੀ ਜਾਚ ਦਸੀ । ਸੁਲਤਾਨ ਪੁਰ ਗਏ ਤੇ ਉਥੇ ਜਾਕੇ ਮੋਦੀ ਦੀ ਕਾਰ ਸੰਭਾਲੀ । ਇਸ ਸਮੇ' ਵਿਚ ਤੇਰਾ ਤੇਰਾ ਦੀ ਰਟ ਨਾਲ ਹੀ ਗਰੀਬਾਂ ਦੀ ਪਰਸੰਸਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਤੇ ਹਿਸਾਬ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਵਾਧਾ ਨਿਕਲਿਆ । ਵੇਈ' ਨਦੀ ਵਿਚ ਅਲੋਪ ਹੋ ਕੇ ਮਾਲਕ ਦੇ ਦਰ ਤੇ ਪੂਜੇ । ਤੀਸਰੇ ਦਿਨ ਪਰਤੇ ਅਤੇ ਆ ਕੇ ਇਹ ਨਾਹਰਾ ਲਾਇਆ, ਮਨਾਂ ਹਮ ਹਿੰਦੂ ਨਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ,'' ਜਦੋ ਸੁਲਤਾਨ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗਾ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਗੁਰ ਦੇਵ ਜੀ ਨਾਲ ਗਿਆਨ ਦਰਚਾ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤੀ । ਉਹ ਗਲਾਂ ਕਰਦਾ ਕਰਦਾ ਕਹਿਣ ਲਗਾ ਜੇ ਆਪ ਜੀਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਕੋਈ ਭਿੰਨ ਭੇਦ ਨਹੀਂ' ਤਾਂ ਆਉ ਨਿਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹ ਲਈਏ ਹੁਣ ਨਿਮਾਜ਼ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ । ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਚਲੋ, ਚਲ ਕੇ ਪੜ੍ਹ ਲੈੱਦੇ ਹਾਂ । ਉਹ ਸਾਰੇ ਮਸਜਦ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਤੇ ਲਗੇ ਨਿਮਾਫ਼ ਪੜ੍ਹਨ । ਬਾਂਕੀ ਨਿਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਦੇ ਰਹੇ ਤੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਉਸ ਸਮੇ ਸਭ ਦੇ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਜਾਣਨ ਲਈ ਖੜੇ ਰਹੈ । ਜਦੋ ਨਿਮਾਜ਼ ਹੋ ਚੁਕੀ ਤਾਂ ਸੁਲਤਾਨ ਨੇ ਪੁਛਿਆ, “ਨਾਨਕ ! ਤੁਸਾਂ ਨਿਮਾਜ਼ ਕਿਉ” ਨਹੀ" ਪੜ੍ਹੀ । ਤੁਸਾਂ ਆਪ ਹੀ ਤੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਪੜ੍ਹਾਂਗਾ ।” ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਬੜੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਅਰੌਂ ਉਤਜ ਦਿਤਾ; “'ਨਿਮਾਜ਼ ਕਿਸ ਨਾਲ ਪੜਦਾ ?” ਮੇਰੇ ਨਾਲ, ਸੁਲਤਾਨ ਨੇ ਝਟ ਕਹਿ ਦਿਤਾ । ਅਗੋਂ ਸਾਹਿਬਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, _'ਸੁਲਤਾਨ ਜੀ ! ਤੁਸੀ ਤੇ ਕਾਬਲ

।੦੧੦॥੦੧ €16॥ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥0

(ਪਦ)

ਵਿਚ ਘੋੜੇ ਖਰੀਦ ਰਹੇ ਸੀ” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸੁਲਤਾਨ ਬੜਾ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਹੋਇਆ, ੫੪ ਫਿਰ ਵ: ਢੀਠਤਾਈ ਨਾਲ ਕਹਿਣ ਲਗਾ, “ਜੇ ਮੈ' ਘੋੜੇ ਖਰੀਦ ਰਿਹਾ ਸਾਂ ਤਾਂ ਤੁਸੀ ਮੌਲਵੀ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹ ਲੈ'ਦੇ।” ਇਤਨੇ ਨੂੰ ਮੋਲਵੀ ਵੀ ਬੜੀ ਆਕੜ ਨਾਲ ਤੇ ਹੰਕਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਬੋਲਿਆ, "ਮੇਰੇ ਨ ਪੜ੍ਹਨੀ ਸੀ ।” ਗੁਰੂ ਜੀ ਹਸ ਪਏ ਤੇ ਕਹਿਣ ਲਗੇ,

'ਮੋਲਵੀ ਜੀ । ਤੁਸੀ ਨਿਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਘਰ ਵਿਛੇਰੀ ਮਗਰ ਲਗ ਰਹੇ ਹੋ ਕਿ ਉਹ ਕਿਧਰੇ ਖੂਹ ਵਿਚ ਨਾ ਡਿਗ ਪਵੇ 1” ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਕਾਜੀ ਬਹੁਤ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਹੋਇਆ । ਉਸੇ ਵੇਲੋ ਦੋਨੋ" ਤੇ ਹੋਰ ਵੇਖਣ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਗੁਰਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਚਰਨੀ” ਲਗੇ । ਉਸੇ ਸਮੇ' ਸਾਹਿਬਾਂ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ “ਸਜਣੋ ! ਸੱਚੀ ਨਿਮਾਜ਼ ਮਨ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹੋ ਜਿਹੜੀ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਸਹਾਈ ਹੋਵੇ । ਬਾਕੀ ਐਵੇ' ਦਿਖਲਾਵਾ ਕਰਨ ਦੀ ਲੌੜ ਨਹੀ' । ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤਿ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਜਗਿਆਸੂਆਂ ਢਾ ਉਧਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਐਮਨਾਬਾਦ _ਭਾਈ ਲਾਲੋ ਦੇ ਘਰ ਜਾ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੋਏ । ਉਥੇ ਮਲਕ- ਭਾਗੇ ਦਾ ਹੰਕਾਰ ਤੋੜਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਮੁਕਾਬਲੋ ਤੇ ਭਾਈ ਲਾਲੋ ਦੀ ਸੁਚੀ ਤੇ ਸਚੀ ਕਿਰਤ ਨੂੰ ਵਡਿਆਇਆ ਅਤੇ ਮਾਣ ਬਖਸ਼ਿਆ । ਜਿਵੇਂ' ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਫੁਰਮਾਇਆ ਹੈ : --

ਨੀਚਾ ਐਦਰ ਨੀਚ ਜਾਤ ਨੀਚੀ ਹੂੰ ਅਤਿ ਨੀਚ 1 ਨਾਨਕ ਤਿਠ ਕੇ ਸੈਗ ਸਾਂਥ ਵਡਿਆਂ ਸਿਉ ਕਿਆ ਰੀਸ । ਜਿਥੇ ਗੁਰਦੇਵ ਜੀ ਹਿੰਦੂ ਤੀਰਬਾਂ ਤੇ ਗਏ ਉਥੇ ਮੁਸੋਕੰਮਾਨਾਂ

ਦੇ ਪਵਿਤਰ ਅਸਥਾਨਾਂ ਉਤੇ ਜਾ ਕੇ ਵੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿਤਾ । ਬਗਚਾਦ ਅਤੇ ਮਕੇ ਮਢੀਨੇ ਜਾ ਕੇ ਸਚਾ ਰਬ ਢਾ ਘਰ ਦਸਿਆ ਅਤੇ ਭੋਰਮੇ

।੦੧੦॥੦੧ €16॥ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥0

(੫੯)

ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਕਿ ਰਬ ਇਕ ਪਾਸੇ ਨਹੀਂ' ਸਗੋਂ, ਉਹ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਹੈ । ਉਥੇ ਬਾਬੇ ਨੌ ਮਕੇ ਨੂੰ ਚਾਰੇ ਪਾਂਸੇ ਫੈਰ ਕੋ ਵਿਖਾ ਦਿਤਾ । ਜਿਵੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਆਪਣੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਵਿਚ ਲਿਖਦੇ ਹਨ :--

ਬਾਬੇ ਮਕਾ ਫੇਫਿਆ ਜ਼ਾਹਰੀ _ਕਲਾਂ` ਦਿਖਾਈ ਜਿਥੇ ਸਿੱਖ ਤੇ ਹਿੰਦੂ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਈ ਹੈ, ਉਥੇ ਮੁਸਲਮਾਨ _ਕਵੀਅਂ£ ਨੇ ਵੀ ਗੁਰਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਫੁਲ ਭੇਟ ਕੀਤੇ ਹਨ ।. ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਹਜ਼ਰਤ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਤੇ ਨਾਨਕ` ਸ਼ਾਹ ਆਦਿ ਇਜ਼ਤ ਭਰੇ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਹੈ । ਸ਼ਯਦੇ ਮੁਹੌਮਦ ' ਲਤੀਫ ਸਦੀਕੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਬਾਨ) ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਸਮੇ' ਕੋਨੇ ਕੋਨੇ ਵਿਚੋਂ ਬੜੀਆਂ ਆਵਾਂਜਾਂ' ਆਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ' ਕਿਸੇ ਵੜੇ ਆਦਮੀ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ । “ਇਹੋ ਹੀ ' ਲੋਖੇਕ' 'ਲਿਖਦਾਂ ਹੈ ਕਿ ਆਪ ਕੀ ਦੀ ਮਿਰਤੂ ਸਮੇਂ' ਹਿੰਦੂਆਂ ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਵਿਚੇ ਝਗੜਾ ਹੋਇਆ ਸੀ । ਹਿੰਦੂ ਆਪ_ ਜੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਦਫਨਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ । ਇਨੀ ਦੇਰ ਨੂੰ ਇਕ ਬੰਦਾ ਆਇਆ , ਤੇ ਕਹਿਣ ਲਗ਼ਾ; “ਕਿਉਂ ਝਗੜਦੇ ਹੋ । ਮੈ” ਤਾਂ ਹੁਣੇ ਹੁਣੇ ਹੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਬਾਹਰ . ਜਾਂਦੇ ਦੇਖਿਆ ਹੈ।' ਇਹ ਗਲ ਸੁਣਕੇ ਸਾਰੇ ਉਧਰ ਗਏ । ਉਨ੍ਹਾਂ "ਜਾ ਕੇ ਜਦੋਂ ਚਾਦਰ ਚੁਕੀ ਤਾਂ ਉਥੇ ਸਵਾਏ' ਕੁੱਝ ਫੁਲਾਂ-“ਦੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀ” ਸੀ । ਅਖੀਰ ਝਗੜਾ _ਨਿਪਟਾਉਣ ,.ਲਈ.- ਦੋਹਾਂ ਕੌਮਾਂ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਚਾਦਰ ਤੇ ਫੁ . ਔੱਧੋਂ ਅੱਧ ਵੰਡ. ਲਏ ਅਤੇ ਆਧੋ ਆਪਣੀ ਰੀਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਕ ਨੇ ਸਸਕਾਰ ਕੀਂਤਾਂ ' ੮ ਦੂਜੇ ਨੇ ਦਫਨਾ ਦਿਤਾ । ਇਥੇ ਹੀ ,ਨਾਲੋ' ਨਾਲ- ਮਕਬਚਾ ਤੇ'?- ਸਮਾਧ ਰੀ ਦਿਤੇ ਗਏ ਜੋ ਰਾਵੀ ਦੇ. ਹਾੜ, ਨਲ . ਰੁੜ, ਗਏ 1 ..ਉਥੇ `ਨਾ ਸਮਾਧ ਰਹੀ ਸੀ ਤੇ ਨਾਂ ਹੀ ਮਕਬਰਾ । ( ਕਸੀਂਸਉਲ ਹਿੰਦ) ਇਹੋ

੧੦0੦੧ €16॥ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥0

(੬੦)

ਹੀ ਵਿਆਥਿਆਂ ਲਤੀਫ ਨੇ ਤਾਰੀਖੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਬਿਆਨ _ਕੀਤੀ

ਹੈ, ਜਿਸੂਤੋ' ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ । ਫ਼ਾਨੀ ਲਿਖਵਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਰਬ ਦੀ ਏਕਤਾ ਦਾ ਕਾਇਲ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਗਲਾਂ ਨੂੰ ਮੋਨਦਾ ਸੀ ਜੋ ਸਰਾ ਮੁਹੰਮਦੀ ਦੇ ਅਨਤੂਲ ਸਨ । ਨਾਨਕ_ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਜੂਰਗਾਂ ਦੀ ਸਲਾਘਾ ਕਰਦਾ ਸੀ ਤੇ ਦੇਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਲਾਹੂੰਦਾ ਸੀ । ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਪੁਢ! ਦੀ ਰਚਨਾ ਸਮਝਦਾ ਸੀ ਨਾ ਕਿ ਰਚਨ ਹਾਰਾ । ਉਹ ਨੂੰ ਇਨਸਾਨੀ ਜਾਸੇ ਵਿਚ ਆਉਣ ਤੋ' ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ _ਅਭੇਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਨਾਬਰ ਸੀ । ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਮਹਾਂ ਕਵੀ ਸਰ ਮੁਹੰਮਦ ਇਡਬਾਲ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ “ਨਾਨਗ ਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਬਚ' ਕਾ ਕੌਮੀ ਗੀਤ” ਵਲ ਧਿਆਨ ਦੁਆਉ'ਦੇ ਗੰ । ਡਾਡਟਰ ਸਾਹਿਬ ਹਿੰਦ ਦੇ ਵਡ ਗੋਫਾਰਮਾਂ ਠੂੰ ਸੋਨਦੇ ਹਨ । ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਬੁਧ ਤੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਨਨਗ ਦੋਵ ਜੀ ਨੂੰ । ਕਿਸੇ ਨੇ ਪੁਛਿਆ, ਇਕਬਾਲ । ਤੂੰ ਕਿਥੋਂ' ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲ” ਹੈ? ਅਗੌ' ਉਸ ਨੇ ਬੜੇ ਮਾਣ ਨਾਲ ਉਤਰ ਦਿਡਾ ॥-

ਚਿਸਤੀ_ ਨੇ ਜਿਸ ਜ਼ਿਮੀ ਮੇ' ਪੇਗਾਮੇਂ' ਹਕ ਸੁਨਾਇਆ ।

ਨਾਨਕ ਨੇ ਜਿਸ ਚਮਨ ਸੇ', ਵਾਹਦਤ ਕਾਂ ਮੋਤ ਗਾਇਆ ।

।੦੧੦0॥੦੧ €16॥ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥॥

(੬੧)

ਮੇਰਾ ਵਤਨ ਵਹੀ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਵਤਨ ਵੁਰੀ ਹੈ । (ਬਾਗੇ ਦਰਾਂ) ਇਖੇ ਹੀ ਬਸ ਨਹੀਂ, ਨਫ਼ੀਰ ਅਕਬਰੀ ਅਬਾਦੀ ਆਪਣੀ ਉਰਦੂ ਦੀ ਨਫਮ ਵਿਚ ਲਿਖਦੇ :- ਹੈਂ ਕਹਿਤ ਨਾਨਕ ਸ਼ਾਹ ਜਿਨੇ, ਵੁਹ ਪੂਰੇ ਹੈ ਆਮਾਹ ਗੁਰੂ । ਵੁਹ ਕਾਮਲ ਰਹਿਬਰ ਜਗ ਮੇ ਹੈ', ਯੂੰਹ ਰੋਸ਼ਨ ਜੈਸੇ ਗਾਹ ਗੁਰੂ । ਮਕਸੂਦ ਮੁਰਾਦ ਉਮੀਦ ਸਭੀ, ਬਰਲਾਤੇ ਹੈ” ਦਿਲ ਖਾਹ ਗੁਰੂ । ਨਿਤ ਲੁਤਫੋ ਕਰਮ ਸੇ ਕਰਤੇ ਹੈ', ਹਮ ਲੋਗੋ ਕਾ ਨਿਰਬਾਂਹ ਗੁਰੂ । ਇਸ ਬਖਸ਼ਸ਼ ਕੇ ਇਸ ਅਜ਼ਮਤ ਕੇ, ਹੈਂ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ । ਸਭ ਸੀਸ ਝੁਕਾ ਅਰਦਾਸ ਕਰੇ, ਔਰ ਹਰਦਮ ਬੋਲੋ ਵਾਹਿਗੁਰੂ । ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ੧--

ਜੋ ਲੁਤਵੋ ਇਨਾਇਤ ਇਨ ਮੈਂ ਹੈ, ਕਬ ਵਸਵ ਕਿਸੀ ਸੇ ਉਨਕਾਂ ਹੈ ।

੧੦0੦੧ €16॥ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥0

(੬੨)

ਵਹੁ ਲੁਤਫੋ ਕਰਮ ਜੋ ਕਹਿਤੇ ਹੈਂ, ਹਰਿ ਚਾਰ ਤਰਫ ਹੈ ਜ਼ਾਹਿਰ ਵੂਹੁ ।. ਅਲਤਾਫ਼ ਜਿਨੋ ਪਰ ਹੈ ਉਨਕੋਂ, , ਸ਼ੌ. ਖ਼ੂਬੀ. ਹਾਸਲ ਹੈ ਉਨ -ਕੋ । ,, , `ਗੰਰ` ਆਨ _“ਨਜੀਰ” ਅਬ ਯਾਂ `ਤੁਮਭੀ, ਯਾ ਨਾਨਕ ਨ'ਨਕ ਸ਼ਾਹ ਕਹੋ ।

ਰੱ /ਕੁਲ)ਆਤੇ ਨਜ਼ੀਰ)

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਸ ਦੇ ,ਹਾਲਾਤ -ਵੇਖ ਕੇ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਕਮਢ਼ੱਰੀ ਤੇ ਖੁਢਗਰਜ਼ੀ ਨੂੰ ਬਿਆਨ: ਕਰਦੇ _ਹੋਏ _ਸੁਰ ਇਕਬਾਨ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਅਫਸੋਸ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਧਰਤੀ ਤੇ ਗੰਰਿਮਤਾਂ - ਦੀ ਬਾਰਸ਼ ਤਾਂ ' ਹੋਈ '੫੪- ਜਮੀਨ ਇਸਦੇ ਕਾਬਲ _ਨਹੀ' ਸੀ_। ਜਮੀਨ ਵਿਚ. ਈਰਖਾ, ਖ਼ੁਦਗਰਫ਼ੀ ਅਤੇ ਵ੍‌ਲਮ ਦਾ ਬੀਜ ਬੋਇਆ ਹੋਇਆ 'ਸੀ । ਲੌਕੀ' ਡਰਪੋਕ ਤੇ ਖੁਦਗਰਢ ਸਨ । ਇਸ ਸਾੜੇ, ਹਾਲ!ਤ ਬਾਰੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ 9-- ਤੁ ਰ੍

ਕੌਮ ਨੇ ਪੈਗ਼ਾਮੇ ਗੋਤਮ ਦੀ; ਜਰਾ ਪਰਵਾਹ _ਨਾ'`ਕੀ

ਕਦਰ ਪਹਿਚਾਨੀ ਨਾ ਆਂਥਣੋ, ਗੋਹਰ ਯਕ ਦਾਨਾ ਕੀ । ਆਹ ਬਦ ਕਿਸਮਤ; ਰਹੇ, ਅਦਾਜ਼ੇ ਹਕ ਸੇ , ਬੇਖਬਰ .;।

।੦੧੦0॥੦੧ €16॥ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥॥

(੬੩)

ਗਾਫ਼ਿਲ ਅਪਣੇ ਫਲ ਕੀ, ਜ਼ਰੀਨੀ ਸੇ ਹੋਤਾ ਹੈ ਸ਼ਜਰ । ਅਸ਼ਕਾਰ ਉਸਨੇ ਕੀਆ, ਜਿੰਦਗੀ ਕਾ ਰਜ਼ਾ ਥਾ ।_ ਹਿੰਦ ਕੋ ਲੇਕਿਨ ਖਿਆਲੀ, ਫਲਸਫੇ ਪਰ ਨਾਜ਼ ਥਾ । ਸ਼ਮ੍ੇ ਹਕ ਸੇ ,ਜੋ ਮੁਨਵਰ ਰੋ,

_-. ਕ੍ਰੇਹ . ਮਹਿਫ਼ਲ ਨਾ. ਥੀ ।

ਬਰਸ਼ੇ .ਰਰਿਮਤ. ਰੋਈ, ੍ “ਲੇਕਿਨ ਜ਼ਿਮੀ` ਕਾਬਲ ` ਨਾਂ ਥੀ ' ਆਹ ਸ਼੍ਰ ਦਰ. ਕੇ. ਲੀਏ, - ਹਿੰਦੋਸਤਾਂ - ਗ਼ਮਖਾਨਾ ਹੈ । ਦਰਦੇ ' ਇਨਸਾਨੀ ਸੇ,

ਇਸ ਬਸਤੀ ਕਾ ਘਰ ਬੇਗਾਨਾ ' “ਹੈ । ਬਰਹਮਨ ਸ਼ਰਸਾਰ ਹੈ,

ਅਬ ਤਕ ਮਏ ਪੰਦਾਰ' ਮੈ!“ ਸਮੋ ਗੋਤਮ "ਜੱਲ "ਰਹੀਂ “ਰੈ, ਮਹਿਫਲੋ ਅਗਯਾਰ ਮੈ ।

ਬੁਤ ਕਦਾ ਫਿਰ ਬਾਅਦ ਮੁਦੱਤ, ਕੇ ਮਗਰ ਰੋਸ਼ਨ ਹੂਆ_ ੧ _

੦0੦੦੧ €16॥ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥॥

(੬੪)

ਨੂਰੇ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸੇ ਆਜ਼ਰਕਾ,

ਘਰ ਰੋਸ਼ਨ ਹੂਆ ।

ਫਿਰ ਉਠੀ ਆਖ਼ਿਰ ਸਦਾ,

ਤੋਹੀਦ ਕੀ ਪੰਜਾਬ ਸੇ ।

ਹਿੰਦ ਕੋ ਇਕ ਮਰਦੇ ਕਾਮਿਲ,

ਨੇ ਜਗਾਇਆ ਖਾਬ ਸੋ । (ਬਾਰੇ ਦਰਾਂ)

ਸੋ ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਉਸ ਹਜ਼ਰਤ ਬਾਬਾ ਨਾਨਗ -ਜੀ_ਦਾਂ ਪੰਜ ਸੋ ਸਾਲਾ ਜਨਮ ਉਤਸਵ ਪੁਰਬ ਮਨਾਂ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਹਜ਼ਰਤ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਅਤੇ ਵਲੀ ਅਲਾ ਕਹਿਕੇ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਤੇ ਅਦਬ ਕੀਤਾ । ਇਸੈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸੀ' ਵੀ ਅਜ ਦੇ ਦਿਨ ਅਰਦਾਸ ਕਰੀਏ ਕਿ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਕਤੀ ਬਖਸ਼ਨ, ਜੇ ਅਸੀਂ ਗੁਰਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਪੂਰਨਿਆਂ ਤੇ ਚਲ ਕੇ ਏਕਤਾ ਦਾ ਨਾਹਰਾ ਲੱਗਾ ਸਕੀਏ । ਸਾਂਡ ਪੂਰਬ ਮਨਾਉਣਾ ਤਾਂ ਹੀ ਸ਼ਫਲ ਹੈ ਜੇ ਅਸੀ” ਗੁਰਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਉ੫ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਘਰ ਘਰ ਪਹੁਚਾਈਏ । _ਇੱਸ ਤਰ੍ਹਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ_ ਫਿਰ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਮਿਸ਼ਨ ਪੂਰਾ $ਢਾ ਹੈ ?--

ਨਾਨਕ ਨਾਮ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ; ਤੇਰੇ ਭਾਣੇ ਸ਼ਰਬਦ ਦਾ ਭਲਾਂ ।

ਲਅਲ ਅਲ ਅਲ

੧੦0੦੧ €16ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥)&3।0੦11.੮੦॥0

ਮਾਲ

_ ਤਨ ਅਲਵਰ

੧ ਕੀ ਉਆ 7ਅ%ਅ ਅਕਲ

ਕਲ ਤਾਰਨ ਕੋ ਗਰ ਨਾਨਕ ਆਇਓ

%%%#%॥ ॥੬## ਛਲ ਲਨ ਦਲ

ਮਾਸਟਰ ਹਰ੍ਬੈਸ ਲਾਲ ਸ਼ਰਮਾ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ (ਰੋਡੀਊ ਆਰਟਿਸਟ ਅੰਬਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ।

ਪਾਂਪ ਪ੍ਰਚੰਡ, ਭਯੋ _ਨਵ ਥੰਡੂ_ ਮੈਂ,

ਘੋਰ ਘਸੋਡ ਬ੍ਰਹਿਮੋਡ ਮੇਂ _ਛਾਇਓਂ । ਦਾਨਵ ਦੁਸ਼ਟ ਅਰ ਦੈਤ ਬੜੋ੍‌ ਜਬ,

ਧਰਮ _ਉਡਿਓ ਨਿਜ ਪੱਥ ਲਗਾਇਓ । ਯੋਗ ਨਾ ਧਿਆਨ, ਨਾ ਧਰਮ ਨਾ ਗਿਆਨ,

ਨਾ ਪੁੰਨ ਨਾਂ ਦਾਨ, ਜਹਾਨ ਕੋ ਭਾਇਓ ।- ਤਾਸ ਸਮੇ ਲਖ ਦੀਨੁ ਦਸ਼ਾ,

ਰਲਿ ਤਾਰਣ ਕੋ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਆਇਓਂ ।

ਪਾਪ ਗ੍ਸੀ ਸਗਰੀ ਧਰਤੀ, ੨ ਤਮ ਦੋਸ਼ ਬੜ੍ਰ ਅਤਿ ਹੀ ਦੁੱਖ ਪਾਇਓ ।

੧੦0੦੧ €16॥ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥॥

(੬੩)

ਕੁੰਜਰ ਹੱਸ _ਸਿਉ” ਛੀਨ ਲਈ ਗਤੀ,

ਰੱ ਦੀਨ ਦੁਖੀ ਹਾਂ ਹਾਂ ਕਾਰ ਮਚਾਇਓ ।

ਤੁਲ ਗਇਓ ,ਨਰ . ਸਤਿਆ ਸੋਲੰਭਣ, ਪਿ ਪਾਹਨ ` ਪੂਜਨ _ਕੋ ਉਠ _ਧਾਇਓਂ ।

ਤਾਸ਼ ਸਮੇਂ - ਧਰ _ਫੂਪ ਕਵੀ .

- ਕਲਿ ਤਾਰੁਨ ਕੋ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ,ਆਇਓ'।

-ਸੀਤਲ - _`_ਮੌਂਢ “ _ ਸੁਗੌਧ . ਅਨੰਢੋ£ - ਲੀਏ _ਨਭ ਚੰਦ ਧਰਾ ਪਰ ਆਇਓ ।` ਘੋਰ _- ਘਟਾ , - ਰੋਸ _ ਕੂਪ ਰਸਾਂ,

3ਸ ਹੀਨ ਧਰਾ ਰਸ ` ਮੈਂ ਸਰਸਾਇਓ ।_

ਸਿੰਧ _ ਸਰੋਵਰ “ ਤਾਲ _ ਨਦੀ - ਨਦ,

ਜੇ ਪੂਰ ਗਏ _ਰਸ ਰਸ ਮੈ ਪਸਰਾਇਓ । ਬਿਖਸ਼ ਲਤਾ ਬਨ ਬੋਲ ਉਠੇ, < ਕਾ । `-- ਕੌਲ 'ਤਾਰਨ _ਕੋਂ_ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਆਇਓ ।

__ਸੁਭਾਇਓ ।

ਗਾਇਉ । ਨੌਨਨ . _ਬਾਂਟ ਨਿਹਾਰਤ ਕੇ,

ਚਿਤ _ਚੈਨ ਭਯੋ ਸੁਖ ਸਹਿਜ ਸਮਾਇਓ 1 ਵਿਸ਼ਵ ਕਾ . ,,ਭਾਰ : ਉਭਾਰਨ ਕੋ. , . > ਕਲ. ਤਾਰਨ. ,ਕੋ ,.ਗੁਰੂ . ਨਾਨਕ ਆਇਓਂ `1

ਤਲ

:੭1 ੦00੦੧ €16ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥॥

(੬੭)

ਸਾਂਝ _ਭੇਈ ਸੁਖ ਕੀ ਜਗ ਸੈ, ਅਨੂਰੋਧ _ਮਿਟੇ ਜਨ ਜੀਵਨ ਪਾਇਓ । ਮੋਦ _ਪ੍ਰਮੋਦ _ਵਿਨੌਦ ਭਰੇ ਰਸ,

ਕੋਮਲ ਕੰਠ ਕਮੌਦਨ ਗਇਓ । ਪ੍ਰੀਤ ਕੀ ਰੋਡ _ਗਿ _ਪਤਮ ਪੁਨੀਤ,

ਅਤੀਤ ਕਾ ਗੀਤ ਕਿ ਮੀਤ ਸਖਾਯੋ । ਅਗ ਉਮੋਗ ਤੁਰੰਗ ਭਰੀ,

ਕਲ ਤਾਰਨ ਕੋ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਆਇਓ ।

ਚਕਿਤ _ਭੋ੩ ਜਗਤ _ਲੋਇਨ ਦੇਖ ਕੇ

ਦੰਤਨ ਦੇਖ ਕਲੀ _ਸੁਕਚਾਇਓ । ਲਾਲ ਗੁਲਾਲ ਸੇ ਹੋਂਠਨ ਕੋ ਤੱਕ, ਡਾਲ ਪਿ ਫੁਲ ਗੁਲਾਬ ਲਜਾਇਓ । ਕੋਕਿਲਾ _ਠੰਠ _.ਕੇ ਕੋਕਿਲਾ ਵੇਖਕੇ,

ਕੌਠ ਸੇ ਗੂਹੂ ਕਾ ਸ਼ਬਦ ਅਲਾਇਓ । 'ਟੇਰਭ ਪੀ ਰੂ __ਪਪੀਹਾ ਕਰੇ, ਕਲਿ ਤਾਰਨ ਕੋ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਆਇਓ ।

ਤ੍ਰਿਪਤ _ ਭਈ _ ਤ੍ਰਿਪਤਾ ਮੋਨ _ ਮੈਂ;

ਤ੍ਰਿਪਤੇ ਮਨ ਕੋ ਤ੍ਰਿਪਤਾ ਤ੍ਰਿਪਤਾਇਓਂ । ਕਾਲੂ _ਪਿਤਾ _ਤਿਹੂੰ _ਕਾਲ ਤਕੇ,

ਕਾਲੂ ਕਾਲ ਵਿਖੇ ਸਮ ਕਾਲ ਸਹਾਇਓ .। ਨਾਨਕੀ _ ਨਾਨਕ _ ਰੂਪ ' ਭਈ ਤਬ,

ਨਾਨਕ ਨਾਨਕੀ _ਕੋ _ ਅਤੀ ਭਾਇਓ ।

੦0੦੦੧ €16॥ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥॥

(੬੮)

ਰਾਏ _ ਬੁਲਾਰ _ਭੀ ਬੋਲ ਉਠਾ, ਕਲ _ਤਾਰਨ ਕੋ` ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਆਇਓ

0&#

ਭਾਨੂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਨੂਪ ਭਯੋ,

ਜਗ ਸੇ ਜਿਸ ਧੋ ਦ ਕਾ ਨਾਮ ਮਿਟਾਇਓ ਸਿੰਘ _ ਬੁਕੇ _ਮ੍ਿਗਾਵਲੀ _ਜਿਊ ਕਰ,

ਭੋਨੀ _ਜਾਏ ਨਾਂ ਧਰ ਧਰਾਇਓ ਕਲ _ਕੋ ਕਾਤੀ, ਕਸਾਈ ਸੇ ਰਾਜਾ,

ਭੀ _ਮੋਹੇ ਗਏ ਸਭੀ ਸੀਸ ਝੁਕਾਇਓ ਯਾ ਜਗ ਕੇ ਭਲੇ ਭਾਗ ਭਯੋ,

ਕਲ ਤਾਰਨ ਕੌ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਆਇਓ

ਜਾਗਿਓਂ ਜੁੱਗ, ਮਹੀ ਖਗ ਬਿੰਦ,

ਚਰਾ _ਚਰ ਜੀਵ ਮਹਾਂ ਯਸ਼ ਗਾਇਓ ਮੂੰਜਲ _ਮਾਲਤੀ, _'ਅੰਬਨ _ਕੇ ਰਸ,

ਰੂਪ ਗੁਲਾਬਨ _ਪਿ _ਨਵ ਛਾਇਓਂ ਗੁੱਜ ਨਿਕੁੱਜਨ _ਪੁਸ਼ੋਪ _ ਖਿਲੋ _ਤਬ,

ਸੋਭਤ _ਸੇਵਤੀ _ ਰੂਪ ਸਵਾਇਓ ਤਾਗਿਯ _ਸੇ ਫੂਲ ਸਰੋਜ _ਮਿਲਿਓ,

ਕਲ ਤਾਰਨ` ਕੋ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਆਇਓ

ਪਾ੫ _ਸਰਾਂਪ _ਕੇ _ ਤਾਪ _ਮਿਟਿਓ, ਜੁਗ ਜਾ ਜਪੇ, ਜਪ _ਜਾਪ ਜਪਾਇਓਂ

॥

੧੦0੦੧ €16ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥॥

।

ਬਾਰ _ਫਫੈਕ _ਅਨੰਕ _ ਗੁਨਾਂ _ ਨਿਧ, ਧਿਆਨ _ਧਰਿਯੋ ਜਪ _ਜੋਗ ਸਿਖਾਇਓ ।

ਸਾਧਨਾ _ ਸਾਧ ਕੈ ਸੀਤ _ਸੁਗੰਧਿਤ, ਸੁਮੇਰ ਸਾਂ ਰੂਪ ਬਨਾਇਓ ।

ਰੋਗ ਮਿਟੇ ਸਭੀ _ਸੋਗ ਗਏ, ਕਲ ਤਾਰਨ ਕੇ ਗੋਰੂ ਨਾਨਕ ਆਇਓ ।

ਘਾਵ __ਅਨੌਕ ਲਗੇ _ਜੌਗ ਕੋ, ਦੁਖ ਕਸ਼ਟ _ਕਲੋਸ਼ ਦਲਿਦਰ ਮਿਟਾਇਓ । ਨਿਸ ਬਾਸੁਰ ਏਕ ਹੀ ਧਿਆਨ _ਧਰਿਯੋ, ਅਰ _ਏਕ ਮੇਂ ਰੂਪ ਅਨੇਕ _ਦਿਖਾਇਓ । ਸਾਂਝ _ਭੋਈ ਸੁਖ ਸਾਧਨ ਕੀ, ਮੈ ਸੁਖ _ਸੁ`ਦਰ ਸਾਹਸ _ ਸੰਗ ਲਿਆਇਓਂ । ਪਰੀ __ ਪੂਰਨ __ ਰੂਪ _“ਹਰਬੈਸ”ਪੂਭੂ, ਕਲ ਤਾਰਨ ਕੋ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਆਇਓਂ ।

੧੦0੦੧ €16॥ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥0

(ਵਨ ਆਂ ਆ ਨਨ ਆਲ ਸੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨ ਦੀਆਂ ਛੂ

1 ਸੂ

ਉਦਾਸੀਆਂ

%%% ਆਂ % ਤਦ ਆਲ ਕਾ ਦਲ ਕਲ ਦਲ

ਘ (ਸੀ

1

ਸਰਦਾਰ ਜੀ. ਬੀ. ਸਿੰਘ ਜੀ।

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਹੈ ਦੁਖੀਆਂ ਦੇ ਦੁਖ ਨਵਿਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਇਸ ਧਰਤੀ ਤੋ' ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਭਾਰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਹੀ ਹੋਇਆ ਸੀ । ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਮੌਦੀਖਾਨੇ ਦੀ ਕਾਰ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਤੇਗਾ ਹੀ ਤੇਰਾ ਕਹਿਕੇ ਸਭ ਦੀ ਆਸ ਪੂਰਨ ਕਰਨ ਵਿਚ ਲਗੇ ਰਹੇ । ਪਰ ਦੋਖੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਗਲ ਚੰਗੀ ਨਾ ਲਗੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੁਲਤਾਨ ਕੋਲ ਸ਼ਕਾਇਤ ਕੀਤੀ ਤੇ ਹਿਸਾਬ ਕਰਨ ਤੇ ਵਾਧਾਂ ਨਿਕਲਿਆ । ਇਹ ਵਾਧਾ ਵੀ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਿਝੀ ਲਾਭ ਲਈ ਨਹੀ ਵਰਤਿਆ ਸਗੋ ਉਹ ਵੀ ਦਾਤੇ ਦੇਨਾਂਤੇਹੀ ਲਾਂ ਦਿਤਾ ।

ਇਹ ਕੁਝ ਕਰ ਚੁਕਣ _ਮਗਰੋ' ਭਾਈ _ਗੁਰਦਾਜ ਜੀ _ਦੇ ਕਰਨ ਅਨੁਸਾਰ :==

ਬਾਬਾ _ਦੇਖੇ _ਧਿਆਨ ਧਰ ਸਭ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਜਲਤੀ ਦਿਸ ਆਈ ।

।੦੧੦॥੦੧ €16ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€1610॥0&3।0੦11.੮੦॥0

(੭੧)

ਜਗਤ ਜਲੰਦੇ ਨੂੰ ਠੰਢ ਵਰਤਾਉਣ ਲਈ ਕਮਰ ਕਸੇ ਕਰ ਲਏ ਤੇ ਘਰ ਬਾਹਰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਕਿਸਾਂਤਰਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਆਰੰਭ _ਕਰ ਦਿਤਾ । ਇਸ ਸਮੇ ਵਿਚ ਰੁ੦ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਰੋੜਾਂ ਦੀ ਵਿਛਾਈ ਕੀਤੀ । ਮੰਜੇ ਤੇ ਬਿਸਤਰੇ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰਕੇ ਗਰਮੀ ਸਰਦੀ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਝਖੜਾਂ ਮੀਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਦੀ ਵਿਚਰਦੇ ਹੋਏ ਅਗੇ ਹੀ ਅਗੇ ਵਧਦੇ ਚਲੋ ਗਏ । ਇਸ ਵਿਚ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲੋ ਸਮੇ ਵਿੱਚ ਦਰਖਤਾਂ ਦੇ ਥਲੇ ਆਰਾਮ ਕੀਤਾ । ਅੱਕ ਢੱਕ ਆਦਿਕ ਚੀਜਾਂ ਦਾ ਆਹਾਰ ਕੀਤਾ । ਇਸ ਵਿਚਰਦੇ ਸਸੇ' ਵਿਚ ਨਾਲੋ ਨਾਲ ਘੋਰ _ਤਪਸਿਆ ਵੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ । ਉਸ ਸਮੇਂ ਆਵਾ ਜਾਈ ਦੇ ਕੋਈ ਸਾਧਨ _ਨਹੀ' ਸਨ । ਜੰਗਲਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ, ਨਦੀਆਂ, ਨਾਲਿਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਬਿਖੜਿਆਂ ਰਾਹਾਂ ਤੇ ਸਫਰ ਤਰਨਾ ਕੋਈ ਸੌਖਾ ਕੰਮ ਨਹੀ ਸੀ _। ਸਗੌ' ਪੈਦਲ ਜਲ ਕੇ ਹਰ ਪਰਕਾਰ ਦੇ ਦੁਖੜੇ ਝਲਣੇ ਪੈਦੇ ਸਨ ਜੋ ਗੁਰਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਖਿੜੇ ਮੱਥੇ ਤਲੇ ਤੇ ਭੁਲੋ ਭਟਕਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਰਾਹੇ ਪਾਕੇ _ਸਦਾ ਲਈ ਜੀਵਨ ਮੁਕਤ ਕੀਤਾ । ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਸਸਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਉਧਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਦੁਖ ਸੁਖ ਇਸ ਸਮਾਨ ਜਾਣ ਕੇ ਜਾਰ ਉਦਾਸੀਆਂ (ਯਾਤਰਾਵਾਂ) ਕੀਤੀਆਂ । ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਾਲ ਅਗੇ ਲਿਖਿਆਂ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ।

ਪਹਿਲੀ ਉਦਾਸੀ

ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਸੰਮਤ ੧੫੬ ਬਿਕਰਮੀ ਰੰ ਅਰੰਭ ਕੀਤੀ । ਇਸ ਸਮੇਂ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨ ਪਰਸਿਧ ਸਨ-੧. ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਤੀਰਥ, ੨. ਜੋਗੀਆਂ ਦੇ ਮਠ ੩, ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਕੇ'ਦਰੀ ਅਸਥਾਨ । ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਇਸ ਸਮੇਂ ਮੁਸਲਮਾਨੀ ਹਕੂਮਤ ਕਾਇਮ ਸੀ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ, ਸਯਦ, ਪੀਤ, ਫਕੀਰ ਮੁਸਲਮਾਨੀ ਸ਼ਰਾ ਦਾ ਪਰਕਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਤੇ

0੦0੦੧ €16॥ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥॥

(੭੨)

ਜਬਰੀ ਹੀ ਧਰਮ ਬਦਲਣ ਲਈ ਕਈ ਪਰਕਾਰ ਦੇ ਤਸੀਹੇ ਦੈ ਕੇ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਇਸਲਾਮ ਵਿਚ ਆ ਜਾਣ । ਇਸਦੇ ਉਲਟ ਗੁਰਦੇਵ ਜੀ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਜਗਾਣਾ ਚਾਹੋ ਦੇ ਸਨ । ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਗਰਤੀ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਲੰਬੇ ਸਫਰ ਕਰਨੇ ਪਏ ।

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੌ' ਲਹਹੋਰ _ਗਏ ਜਿਥੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਭੋਜ ਯਾਨੀ ਸਰਾਧ ਦ। ਖੰਡਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਤੋ' ਵਰਜਿਆ ਅਤੇ ਰਬੀ ਬਾਣੀ ਰਾਹੀ” ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਆਪਣੇ ਪੇਟ ਦੀ ਖਾਤਰ ਜੀਵਾਂ ਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਨਾ ਕਰੋ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਜੀਵ ਹਤਿਆ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਪੇਟ ਭਰੋ । ਇਥੋਂ' ਚਲਕੇ ਐਮਨਾਬਾਦ ਪਹੰਚੇ ਜਿਥੇ ਭਾਈ ਲਾਲੋ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ । ਉਥੇ ਹੀ ਇਕ ਧਨਾਢ ਮਲਕ ਭਾਗੋ ਵੀ ਗੰਹੰਦਾ ਸੀ । ਉਸਦੇ ਬ੍ਰਹਮ ਭੋਜ ਸਮੇ' ਉਸਦਾ ਵੀ ਹਕਾਰ ਤੋੜਿਆ ਤੇ ਨੋਕ ਤੇ ਸੁਚੀ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਕੀਤੀ । ਜਿਸਤੋ' ਉਸਨੇ ਅਗੋਂ ਲਈ _ਸਿਧੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚਲਣ ਲਈ ਪ੍ਰਣ ਕੀਤਾ । ਇਥੋਂ ਐਮ੍ਰਿਤਸਰ _ਆਦਿਗ ਤੀਰਥਾਂ ਤੋ ਹੂੰਦੇ ਹੋਏ ਹਰਦਵਾਰ ਆਦਿਕ ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ ਲੌਕਾਂ ਦੇ ਭਰਮ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ _ਗੌਰ੫ ਮਤੇ ਜਾਵੋ ਰੀਠੇ ਦੇ ਦਰਖਤ ਹੇਠਾਂ ਬੈਠ ਗਏ । _ਸਿਧਾਂ ਨਾਲ ਚਰਚਾਂ ਹੋਈ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਧੇ ਰਸਤੇ ਲਾਇਆ । ਇਥੋ' ਅਯੁਧਿਆ, ਪਰਯਾਗ; ਬਨਾਰਸ, ਆਦਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਤੇ ਹੁੰ ਦੇ ਹੋਏ ਦਿਲੀ ਜੇ । ਵਕਤ ਦੇ ਹਾਕਮ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਦੁਲਮਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦਸ ਕੇ, ਚੰਗੇ ਕੌਮ ਕਰਨ ਦੀ ਪੋ੍‌ਰਨਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਗਰੀਬਾਂ ਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਕਰਨਾ ਖੁਦਾਈ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਚਲਨ ਹੈ । ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ ,ਅਗੇ ਚਲ ਪਏ । ਇਥੋਂ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੋ” ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਕੁਰਸ਼ੇਤਰ ਪੁਜੇ । ਉਥੋ' ਦੇ _ਪਾਡਿਆਂ ਨੂੰ `ਉਪਦੇਸ਼ ਕੀਤਾ । ਉਪਰੰਤ _ਪਹੋਆ, ਕਰਨਾਲ, ਪਾਨੀਪਤ ਪੁਜੇ। ਇਥੇ ਪੀਰ ਸ਼ਾਹ ਸ਼ਰਫ` ਨੂੰ ਸੁਮੱਤੇ ਲਾਇਆ ਇਥੋਂ _ਹਰਦਵਾਰਾ ਤੋਂ' ਘੁਮਦੇ ਹੋਏ ਅਲੀਗੜ੍ਹ, ਮਥਰਾ ਬਿੰਦੰਰਾਬਨ

।੦੧੦0॥੦੧ €16॥ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥0

(੭੩)

ਆਗਰਾ, ਕਾਨਪੁਰ, ਲਖਨਊ ਤੋਂ' ਹੁੰ ਦੇ ਹੋਏ ਅਯੁਧਿਆ ਵਿਖੇ ਉਪਦੇਸ ਦੇ ਕੇ ਤੇ ਭੁਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਧੇ ਰਾਹੇ ਪਾਕੇ ਬਨਾਰਸ ਪਹੰ ਚੇ । ਇਥੇ ਚਤਰ ਦਾਸ ਪੰਡਿਤ ਦੇ ਪਖੰਡ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਉਸਨ ਸੁਮੱਤ ਦਿਤੀ ਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਜਾਚ ਸਿਖਾਈ । ਇਥੋ ਵੋਨਪੂਰ, ਛਪਰਾ, ਬਗਸਰ ਦੇ ਰਸਤੇ ਗਯਾ ਜਾ ਪਹ_ਚੇ । ਇਥੇ ਅਗੇ ਬੋਧ, ਮੰਗੇਰ, ਭਾਗਲਪੁਰ, ਰਾਜ ਮਹੱਲ, ਢਾਕਾ, ਗੁਹਾਟੀ, ਸਿਲਟ ਵਿਦ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸਤਿ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਲਖਾਂ ਹੀ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਉਧਾਰ ਕੀਤਾ । ਇਥੋਂ ਅਗੇ ਕਾਮ ਰੂਪ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਜਾਂ ਪੁਜੇ ! ਜਿਥੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਉਧਾਰ ਕੀਤਾ ਉਥੇ ਰਾਣੀ ਨੂਰ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਖਾਸ ਤੋਰ ਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿਤਾ ਤੇ ਇਸ ਸੰਸਾਟ ਵਿਚ ਆਉਣ ਦ' ਸਹੀ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਢੱਸਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਧਰਮ ਦੇ ਮਾਰਗ ਤੇ ਲਾਇਆ । ਇਥੋ' ਮਣ,ਪੁਰ ਬੰਬਾਕ (ਸਿਆਮ) ਕਾਮਟਨ ਨਾਨਕ (ਚੀਨ) ਕਿਉ ਜਾਪਾਨ” ਤੱ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਸੰਘਾਈ, ਸਿੰਘ ਪੂਰ ਕਲਕੱਤਾ _ਹੁਗਲੀ, ਨਦੀਆਂ, ਚਿੰਨ, ਚੈਦਰ ਨਗਰ; ਬਿਰਦਵਾਨ, ਮੇਦਨੀਪੁਰ ਕਟ. ੩ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਜਗਨ ਨਾਂਬ ਪੁਰੀ ਪਹੌਚੇ । ਜਿਥੇ ਆਰਤੀ ਕਰ ਹਹੇ ਪਾਂਡਿਆਂ ਨੂੰ ਸੱਚੀ ਆਰਤੀ ਕਰਨ ਦੀ ਜਾਚ ਦਸੀ । ਇਥੋ' ਅਗੇ ਚਿਲਕਾਂ ਛੰਦਾਂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ, ਵਿੰਧੀਆ ਚਲ ਪਰਬਤ ਰਾਹੀ ਜਬਲਪੁਰ, ਪੂੂਨਾ ਝਾਂਸੀ, _ਗਵਾਲੀਅਰ, _ਭਰਤਪੁਰ, _ਬਾਵਲ. _ਰਿਵਾੜੀ, ਨਾਰਨੌਲ, ਗੁੜਗਾਵਾਂ, ਝੱਜਰ ਤਕ ਦ ਅਨੇਕਾਂ ਸੰਸਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸਤਿਨਾਮ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ'ਦੇ ਹੋਏ ਅਦਹਰ ਪੁਜੇ । ਇਥੋਂ” ਗੁਰੂ ਜੀ _ਔਗਵਾਲ ਮਗਸੂਰ ਪੁਰ ਤੋਂ ਹੁੰਦੋ ਹੋਏ ਬਾਦਗਵਾਦ ਵਿਚ ਦੀ ਹੋਦੇ, ਮਲੋਰ ਕੋਟਲੋ, ਜਗਰਾਉ” ਆਦਿ ਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਰਟਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਯਾਤਗਾਂ ਸੰਪੂਰਨ ਕਰਕੇ ਵਾਪਸ ਸੁਝਤਾਨ ਪੁਰ ਆ ਪਹੁੱਚੇ ।

ਦੂਸਰੀ ਉਦਾਸੀ

ਸੁਲਤਾਨ ਪੁਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਬੀਬੀ _ਨਾਨਕੀ ਜੀ ਤੇ,ਹੋਰ ਆਪਣੇ . ਪਿਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਕੇ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਕੇ ਸੰਮਤ ੧੫੬੨ ਨੂੰ

0੦0੦੧ €16॥ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥0

(੭੪)

ਦੂਸਰੀ ਯਾਤਰਾ ਅਰੰਭ ਕੀਤੀ । ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਦਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵਲ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸੀ । ਇਸ ਵੇਲੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਸੁਲਤਾਨ ਪੁਰ ਤੋਂ' ਚਲਕੇ ਧਰਮ ਕੋਟ, ਬਠਿੰਡਾ, ਭਟਨੇਰ, ਸਰਸਾ ਤੋਂ' ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਬੀਕਾਨੇਰ ਦੇ ਰਸਤੇ ਅਜਮੇਰ ਤੇ ਪੁਜ਼ਕਰ ਪਹੁੰਚੋ । ਇਥੇ ਚਿਸ਼ਤੀ ਫਕੀਰ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ ਜੀਵਨ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਸੋਹੀ ਰਸਤਾ ਦਸਿਆ । ਇਥੇਂ ਮਾਰਵਾੜ, ਜੇਸਲਮੇਰ, ਜੋਧ ਪੁਰ ਆਬ; ਝਾਲਰਾਂ ਪਟਨ, ਉਦੇ ੫ਰ ਚਿਤੌੜ, ਸੋਰਹੀ, _ਧਾਰਾ ਨਗਤੀ, ਦੇਵ ਗੜ੍ਹ, ਪਟ ਨ, ਅਹਿਮਦਾ ਨਗਰ, ਆਦਿਕ ਅਸਥਾਨਾਂ ਤ' ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਕਲਿਆਣ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਬਾਂਸਵਾੜਾ ਰਾਹੀ” ਉਜੈਨ ਜਾ ਪੁਜੇ । ਇਥੋਂ ਇੰਦੌਰ, ਹੁਸੰਗਾ ਬਾਦ, ਬਰਹਾਨ ਪੁਰ, _ਬਿੱਦਰ, ਗੋਲ ਕੰਡਾ ਤੋਂ' ਖੰਡਰ ਪੁਰ ਪੂਜੇ। ਇਹ ਨਾਮ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਜਨਮ ਭੂਮੀ ਹੈ । ਇਥੋਂ' ਤ੍ਰਿਰਨਾਪਲੀ ਮਾਰਕਾਟ, ਪਾਂਡੀਚਰੀ ਤੋਂ' ਸ੍ਰੀ ਰੋਗ ਪਟਨ, ਤੋਂ' ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਰਾਮੇਸ਼ਵਰ ਪਜੇ । ਇਥੋਂ ਫਿਰ ਲੰਕਾ ਗਏ । ਇਥੋਂ' ਮੁੜ ਕੇ ਰਾਜਾ ਸ਼ਿਵਨਾਭ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ `'ਮਟੀਆਂ ਕਲਮ ਜਾਂ ਬਿਰਾਜੇ । ਇਥੋਂ ਅਗੇ ਟੂਟੀ ਕੋਰਨ, ਨੀਲ ਗਿਰੀ ਪਹਾੜ ਦੇ ਰਸਤੇ ਟਰਾਵਨ ਕੌਰ, ਕਾਲੀਕਟ ਤੰਜੋਰ. ਕੋਚੈਨ, ਬੰਗਨਰ, ਹੋਆ, ਰਤਨ ਗਿਰੀ, ਬੰਧਈ ਤੋਂ' ਹੈਦੇ ਹੋਏ ਨਾਸਿਕ ਰਾਹੀ” ਸੂਰਤ ਪੁਜੇ । ਜਿਥੇ ਜੇਨੀਆਂ ਸਰੇਵੜਿਆਂ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਸਿਧੇ ਰ੧ਤੇ ਪਾਇਆ। ਇਥੋ' ਸੂਰਤ, ਬੜੋਦਾ, ਅਜਹਮਢਾਬਾਦ ਭਵਨਗਰ, ਜੂਨ ਗੜ੍ਹ, ਨਰਸ! (ਭਗਤ ਨਾਮ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਜਨਮ ਭੂਮੀ) ਤੋਂ ਦਵਾਰਕਾ ਪੁਜੇ । ਇਸ ਰਾਹ ਵਿਚ ਅਮਰ ਕੋਟ, ਅਹਿਮਦ ਪੁਰ, ਖਾਨਪੁਰ ਬਹਾਵਲ ਪੁਰ ਵਿਚੋਂ ਹੈ ਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਜਾਅਬਾਦ, ਸ਼ੇਰਸ਼ਾਹ ਗਹੀ” ਮੁਲਤਾਨ ਆਂ ਗਏ । ਇਥੋਂ ਸੋਰ ਕੋਟ, _ਕਮਾਲੀਆ, ਝੰਗ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤਲੰਭੇ ਪੁਜੇ । ਇਥੋ ਰਾਇ ਭੋਇ ਦੀ ਤਲਵੰਡੀ ਵਿਚੋਂ ਹ੍ਰੰਦੇ ਹੋਏ ਕਰਤਾਰ ਪੁਰ ਪੁਜੇ ਜਿਥੇ ਸੌਮਤ ੧੫੬੧ ਵਿਚ ਇਸਦੀ ਨੀ'ਹ ਰਖੀ ।

੧੦0੦੧ €16ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥0

੧੦0੦੧ €16॥ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦/0

ਧੰਨ ਨਾਨਕ ਨਿਰੰਕਾਰੀ

ਨਾਮੁ ਖੁਮਾਰੀ ਨਾਨਕਾ, ਚੜੀ ਰਹੈ ਦਿਨੁ ਰਾਤਿ ।

0੦0੦ €16॥ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥॥

(੭੫)

ਤੀਜੀ ਉਦਾਸੀ

ਸੰਮਤ ੨੫੭੨ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜੈਸਰੀ ਉਦਾਸੀ ਦਾ ਅਰੰਭ _ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਤ' ਕੀਤਾ । ਉਹ ਉਥੋਂ 4ਲਾਨੌਚ, ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ, ਦਸੂਹਾ, ਪਾਲਮਪੁਰ ਤੋਂ' ਹੈ ਦੇ ਹੋਏ ਕਾਗੜੇ ਪੁਜੇ । ਇਥੇ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਦੇ ਪਾਂਡਿਆਂ ਨੂੰ ਸਤਿ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ ਸਿਧੇ ਰਸਤੇ ਪਾਣਿਆ । ਫਿਤ ਮੋਡ। ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਰਵਾਲਸਰ ਜਾ ਪੁਜੇ । ਇਥੋ' ਅਗੇ ਚੌਬਾ, ਕੁਲ੍ਹ, ਨਾਲਾ ਗੜ੍ਹ ਪੰਜੋਰ, ਕਰੋਲ, ਸ਼ਿਮਲਾ, ਸਪਾਟੂ, ਸਰਮੌਰ, ਗੜਵਾਨ, _ਮਨਸੂਰੀ ਤੋ ੨ ਦੇ ਹੋਏ ਬਦਰੀ ਨਾਥ ਜਾ ਪੁਜੇ । ਉਥੇ ਪੁਠੇਂ ਰਸਤੇ ਪਏ ਹੋਏ ਪਾਂਡਿਆਂ ਨੂੰ ਸਚ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ ਠੀਕ ਰਾਹ ਤੇ ਚਲਣ ਦੀ ਪੈੈਰਨਾ ਕੀਤੀ ' ਇਥੋਂ' ਹੇਮ ਕੁੰਡ ਤੇ ਸਪਤ ਸਿੰਗ ਰਾਹੀ ਉਤਰਾਂ ਖੋਡ ਪਜੇ ! ਇਥੋਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸਤਿ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ ਨਿਹਾਲ ਥੀਤਾ । ਰਾਣੀ ਖੋਤ, ਅਲਮੋੜਾ, _ਗੜ ਮੁਕਤੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਹੈ_ਦੇ ਹੋਏ ਗੋਰਖ ਮਤੇ ਪੁਜੇ । ਇਬੇ ਗੋਰਖ ਨਾਥ ਦੇ ਦੇਲਿਆਂ ਨਾਲ ਗਿਆਨ ਗੋਸ਼ਟੀ ਹੋਈ । ਗੁਰਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਜੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ ਪਖੰਡਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣ ਦੀ ਪੈ੍‌ਰਨਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਸਚੇ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਚਲਣ ਲਈ ਠੀਕ ਰਾਹ ਦਰਸਾਇਆ । ਇਥੇ “ਕੌੜੇ ਰੀਡੇ ਮਿਠੋ ਕਰ ਵਿਖਾਏ ।” ਇਥੋ' ਫਿਰ ਪੀਲੀ ਭੀਤ ਦੇ ਰਸਤੇ ਅਯੁੱਧਿਆ, ਗੋਰਖ ਪੁਰ ਆਦਿਕ ਅਸਥਾਨਾਂ ਤੋਂ ਹੈ ਦੇ ਹੋਏ _ਜਨਕਪੁਰੀ ਪੁਜੇ । ਨੈਪਾਲ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਸਤਿਕਰਤਾਰ ਜਪਾਉਂ'ਦੇ ਹੋਏ ਕਠਮੰਡੂ ਪੁਜੇ । ਇਥੋ ਸਿਕਮ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਤਾਮਲਿੰਗ ਦੇ ਰਸਤੇ ਦਾਰਜੀਲਿੰਗ _ਪੁਜੇ । ਇਥੋ” ਤਿਬਤ _ਢੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਗਏ ਲਾਸਾ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਸਤਿਨਾਮ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ ਮਾਨ ਸਰੋਵਰ, ਕੇਲਾਸ਼ ਪਰਬਤ, ਯਾਰ ਠੰਦ, ਲਦਾਖ, ਗਿਲਗਿਤ, ਸ੍ਰੀ ਨਗਰ, _ਕਸਤਵਾਰ, _ਜਸਰੋਟ, ਮਾਧੋਪਰ, ਸੁਜਾਨ ਪੁਰ ਤੋਂ ਪਠਾਨਕੋਟ ਦੇ ਰਸਤੇ ਸੰਸਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸਤਿਨਾਮ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ'ਦੇ ਹੋਏ ਮੁੜ ਕਰਤਾਰ ਪੁਰ ਆ ਨਿਵਾਸ ਕੀਤਾ

੧੦0੦੧ €16॥ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥0

(੭੬

ਚੌਥੀ ਉਦਾਸੀ

ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਆਖਰੀ ਯਾਤਰਾ ਸੀ ਜੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਠੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ

ਜੀ ਨੇ ਲੇਮਤ ੧੫੭੫ ਬਿਕਰਮ। ਨੂੰ ਨੁਰੂ ਕੀਤੀ । ਗੁਰਦੇਵ ਜੀ ਆਪਣੇ ਡੇਰੇ ਤੋ' ਚਲ ਕੇ ਸ਼ਕਰ ਪਰ, ਸ਼ੇਖੁ ਪੁਰ, ਕਟਾਂਸੇ ਤੀਰਥ ਤੋ” ਹੋਂਦ ਹੋਏ ਪਿੰਡ ਦਾਦਨ ਖਾਂ ਰਾਹ“ ਬਾਲ ਗੁੰਕਾਈ ਜੋਗੀ ਦੇ ਡੇਰੇ ਤੇ ਪੁਜੇ, ਜਿਥੇ ਜੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਸਤਿਨਾਮ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ ਸਿਧੇ ਮਾਰਗ ਪਾਇਆ । ਇਹ ਕਾਲ ਬਾਹਾ ਡੇਰਾ ਏਕ ਪਨਾਹ, ਡੋਰਾ ਗਾਂਜੀ ਖਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਸਖੀ ਸਰਵਰ ਦੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਪੂਜੇ । ਇਥੇ ਸਥੀ ਸਰਵਰ, ਮੁਲਤਾਨ ਦੇ ਫਤੀਰਾਂ ਦਾ ਤੰਗ ਗੀਤਾ ਹੋਇਆ ਚਿੱਲਾ ਕਟ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਸਤਿਨਾਮ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਦਾਤੇ ਦੀ ਰਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੁਖ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ । ਇਥੋ ਅਗੇ ਜਾਮਪੁਰ, ਹਨਦ, ਫਾਜ਼ਲਪੁਰ ਰਾਜਨ ਕੋਟ, ਮਿਠਨਕੋਟ, _ਗੋਸਨ, ਸੱਖਟ, _ਭਖਰ ਟੋੜੀ, ਰਹੀ" ਸ.ਧ ਬੇਖੇ ਪੂਜੇ । ਸ਼ਿਕਾਰ ਪੁਰ, ਭੇਟਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਸਤਨਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾ੪ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਹਿੰਗਲਾਜ ਪੁਜੇ । ਚਉਥੇ ਵੇ ਪਾਂਡਆਂ ਨੂੰ ਸਿਧੇ ਰਾਹ ਪਾਕੇ ਕਰਾਰ), ਅਦਨ ਥਾਂਣੀ ਹੋ ਕੇ ਮੱਕੇ ਜ/ ਬਿਰਾਜੇ । ਇਥੇ ਵੀ ਭੁਲੋ ਹੋਏ ਤੇ ਪੁਠੇ ਰਾਹ ਪਏ ਹਾਫ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਫ਼ਾਹਰੀ ਕਲਾ ਵਿਖਾ ਕੈ ਮੱਕਾ ਫੇਰਿਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਪਏ ਭਲੇਖੇ ਦੂਰ ਕੀਤੇ । ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਦੀਨੇ ਗਏ, ਉਥੇ ਵੀ ਸਿਧਾ ਮਾਰਗ ਦਸਿਆ ਤੇ ਉਸ ਉਤੇ ਚਲਣ ਦੀ ਪ੍ਰੌਰਨਾ ਕੀਤੀ । ਅਜਾਰਾ ਮੋਸਹਦ ਪੁਜ ਕੇ ਰੋਮਾਂ ਦੇ ਕਉ ਰਸਤਾ ਦਸਿਆ । ਯੂਨਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ _ਅਥਨਜ਼ ਹੰਦੇ ਹੋਏ ਕੁਸਤੁਨਤੁਨੀਆਂ, ਸਿਮਰਨਾ, ਦਮਿਸ਼ਕ,_ਯੂਰੋਸਲਮ, ਸਿ ਤਹਿਰਾਨ, ਅਸਫਹਾਨ ਦੇ ਰਸਤੇ ਸਤਿ ਦਾ ਪਰਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਬਗਦਾਦ ਪੁਜੇ । ਇਥੋ ਪੀਰ ਦਸਤਗੀਰ ਨੂੰ ਲੱਖਾਂ ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਪਾਤਾਲ ਵਿਖਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਮੁਰੀਦ ਬਣਾਇਆ । ਉਥੇ ਲਖਾਂ ਇਨਸਾਨ

10੦॥੧੦੧੦1 €0॥01ਘਪੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥0

(੭੭)

ਹੁਣ ਵੀ ''ਵਲ) ਹਿੰਦ, ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ” ਦੇ ਮੁਰੀਦ ਹਨ । ਬਸਰਾ; ਨੈਯਾਪੁਰ, ਉਰੂ ਗੰਜ, ਤਾਸ਼ ਕੌਦ, ਕਰਮੀਨਾ ਦੇ ਰਸਤੇ ਬੁਖਾਰੇ ਪੁਜੇ । ਜਿਥੇ ਵਡੇ ਵੜੇ ਮੁਲਾਣਿਆਂ ਨਾਲ ਚਰਚਾ ਹੋਈ, ਉਹ ਔਤ ਹਾਰ ਕੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੀ ਚਰਨ ਲਗੇ । ਸਮਰ ਕੰਦ, ਪੰਜ ਸੰਬਾ, ਬਲਖ ਸੋਗਣ ਖੁਲਮ ਦੇ ਰਸਤੇ ਕਾਬਲ ਪੁਜੇ । ਇਬੇ ਇਕ ਮਸੀਤ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਦਵਾਲੋ ਘੁਮਾਣ ਦਾ ਕੌਤਕ ਕਰ ਵਿਖਾਇਆ । ਜਿਸ ਤੋਂ' ਮੁਸਲਮਾਨ ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ ਤੇ ਮੁਰੀਦ ਬਣੇ । ਚਿਤਰਾਲ, ਪੇਜ ਕੌੜਾ, ਸਵਾਤ, ਮਾਲਾ ਕੌਦ, ਜਲਾਲਾਬਾਦ, ਜਮਰੌਦ, ਦਰਾ ੪੩੪ ਦੇ ਰਸਤੇ ਪਸ਼ਾਵਰ ਪੁਜੇ ! ਇਥੋਂ' ਨੌਸ਼ਹਿਰਾ ਤੇ ਹਸਨ ਅਬਦਾਲ ਪੁਜੇ । ਇਥੇ ਵਲ ਕੇਧਾਰੀ ਤੋਂ ਮਰਦਾਨੇ ਲਈ ਪਾਣੀ ਮੋਗਿਆ । ਉਸਦੇ ਨਾਂਹ ਕਰਨ ਤੇ ਪਾਣੀ ਹੇਠਾਂ ਖਿਚ ਲਿਆ । ਵਲੀ ਨੇ ਪਬਰ ਨੂੰ ਰੇੜਿਆ ਜਿਸਨੂੰ ਗੁਰਦੇਵ ਜੀ ਨੰ ਪੋਜੇ ਨਾਲ ਦੋਕਿਆ । ਇਹ ਪੰਜਾ ਅਜ ਤੀਕ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਤੇ ਇਸੇ ਲਈ ਇਸ ਥਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਪੰਜਾ ਸਾਹਿਬ ਪੈ ਗਿਆ ਹੈ । ਇਥੋਂ ਰਾਵਲ ਪਿੰਡੀ, ਕਹੂਟਾ, ਮਰੀ, ਮੀਰ ਪੁਰ, 'ਿੰਬਰ, ਅਹਿਮਦ ਪੁਰ, ਦੇ ਰਸਤੇ ਸਿਆਲ ਕੋਟ ਮੂਨ ਖਤਰੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਗ: ਉਹ ਅਗੋਂ ਲੂਕ ਗਿਆ ਤੇ ਸਪ ਲੜਨ ਨਾਲ ਮਰ 'ਿਆਂ । ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤਾ :-- ਸਿ

ਨਾਲ ਕਰਾੜਾਂ ਦੋਸਤੀ ਕੂੜੇ ਕੂੜੀ ਪਾਇ । ਮਰਣ ਨਾ ਜਾਤੇ ਮੂਲਿਆ ਆਇਉ ਕਿਤੈ ਥਾਇ । ਇਹ ਮਹਾਂਵਾਕ ਉਚਾਰ ਗੁਰਦੇਵ ਜੀ ਐਮਨਾ ਬਾਦ ਥਾਣੀ ਹ_ਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੀ ਚੌਥੀ ਯਾਤਰਾ ਸੰਪੂਰਨ ਕਰਕੇ ਵਾਪਸ ਤਲਵੰਡ) ਪੁਜ ਗਏ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਪਰਲੀਆਂ ਚਾਰਾਂ [ਉਦਾਸੀਆਂ ਵਿਚ ਗੁਰਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸੰਸਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਵਾਹ ਪਿਆਂ । ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀ

੧੦0੦੧ €16ਘਹੂ 0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥0

(੭੮)

ਕਈ ਪਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਦੇਖ ਤਕਲੀਫਾਂ ਅਗੇ ਆਈਆਂ । ਇਹ ਸਭ

ਸਹਾਰਦੇ ਹੋਏ ਗੁਰੂ ਜੀ ਸ਼ਾਂਤ ਚਿਤ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨਾਲ

ਲਿਵ ਜੋੜੀ ਹੋਈ ਅਗੇ ਹੀ ਅਗੇ ਵਧੀ ਈਏ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਫਰਾਂ ਵਿਚ

ਸਭ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤ ਚਿਤ ਰਹਿ ਕੇ ਸੱਦੇ ਮਾਰਗ ਤੇ ਚਲਣ ਦਾ

ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿਤਾ । ਕਿਧਰੇ ਵੀ ਉਹ ਕਰੋਧ ਵਿਚ ਨਹੀ ਆਏ ਅਤੇ ਨਾਂ

ਹੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੀ ਬਦਅਸੀਸ _ਦਿਤੀ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ

ਨੇ ਹਰ ਪਰਾਣੀ ਮਾਤਰ ਦੀ ਸਤਿਨਾਮ ਦੋ ਉਪਦੇਸ ਦੁਆਰਾ ਸੇਵਾ , ਕਰ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੇ ਗੇੜ ਨੂੰ ਸਦਾ ਲਈ ਖਤਮ

ਕਰ ਦਿਤਾ । ਧੰਨ ਸਨ ਉਹ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ

ਕਰ.ਕੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਸਫਲਾ ਗਰ ਲਿਆ ।

ਅਸੀ' ਵੀ ਇਸ ਵੇਲੋ ਸਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਪੰਜ ਸੌ ਸਾਲਾ ਉਤਸਵ ਬੜੇ ਚਾਅ ਤੇ ਉਤੜ਼ਾਹ ਨਾਲ ਮਨਾ ਰਹੇ ਹਾਂ । ਕਿਹਾ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ ਜੇ ਅਸੀ' ਵੀ !ਏਹ ਦਿਨ ਮਨਉੱਦੇ 2ਏ, ਉਨਾਂ ਦੇ ਦਿ੩ ਟੋਏ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਤੇ ਚਲਣ ਦਾ ਵੀ ਪਣ ਕਰੀਏ । ਜਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਣੀ ਮਾਤਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਭਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣਾ ਅਗ ਸਵਾਰ ਲਈਏ ਅਤੇ ਸਦਾ ਲਈ ਚੌਰਾਸੀ ਦੇ ਗੋੜ ਵਿਦ ਨਿਕਲ ਕੇ ਢਾੜੇ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਈਏ ।

0੦0੦੧ €16ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥0

22 ਹਜ਼ਰਤ ਬਾਬਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ੨੨

ਆਗੂਆ ਕੇ ਅਤ ਆ

&੬ ਹਜ਼ੂਰ ਮੈਂ ਡੈਘ

ਕਾਜ਼ੀ ਮੁਹੌਮਦ ਇਸਹਾਕ ਹਾਫਿਜ਼ ਸਹਾਰਨ ਪੁਰੀ, ਐਬਾਲਾ _ਸ਼ਹਿਰ

ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਕਿ ਜਿਸ ਨੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਗਾ ਰਾਜ਼ ਸਮਝਾਇਆ । ` ` ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਕਿ ਜਿਸ ਨੇ ਹੱਕ ਕਾ ਰਸਤਾ ਸਭ ਦਿਖਲਾਇਆ 1 '

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਕਿ ਜੋ ਸਰ ਚਸ਼ਮਾਂ ਏ ਰਸਦਓ ਹਿਦਾਇਤ ਥਾ । ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਖਜ਼ਾਨਾ ਬਾ ਜੇ ਅਕਲੌ ਫਹਿਮ ਵਾ ਹਿਕਮਤ ਕਾ ।

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਕਿ ਜਿਸ ਕੋ ਬਾਯੋਕੀਨ ਈਮਾਨ ਹਾਸਲ ਥਾਂ । ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਕਿ ਜਿਸ ਕੋ ਦੀਨ ਕਾਂ ਫ਼ਹਿਜ਼ਾਨ ਹਾਸਲ ਥਾ। -

ਨਾਨਕ _ਵਿਛਾਉਨ” ਓੜਨਾ ਜਿਸ ਕਾ ਮੁਹਬਤ ਥਾਂ ।

ਗੁਰੂ ਵੋਹ ਜਿਸ ਕੇ ਦਮ ਸੇ ਦੁਨੀਆਂ ਮੇਂ ਵਕਾਰੇ ਆਦਮੀਅਤ ਥਾਂ ।

ਨਾਨਕ ਜੋ ਕਰਤਾ ਹੈ ਦਿਲੋ ਪਰ ਅਬ ਭੀ ਸੁਲਤਾਨੀ ।

[ਰੂ ਰੂ ਨਾਨਕ ਜੋ ਬਾ ਇਕ ਗੌਹਰੇ ਨਾਯਾਬ ਈਮਾਨੀ ।

ਗੁ

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦ _ਥਾਂ ਪੀਰੇ _ਤਰੀਕਤ ਮੁਰਸ਼ਦੇ ਕਾਮਲ ਥਾਂ । ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ _ਜਿਸੇ _ਅਲਾ _ਗਾ _ਉਰਫ਼ਾਨ _ਹਾਸਲ ਥਾਂ ।

੧੦0੦੧ €16॥ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥॥

(੮੦)

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੋ _ਬਾ_ਹੱਕ ਕਾ ਬੜਾ ਪਹਿਚਾਨਣੇ ਵਾਲਾ । ਖੁੱਢਾ ਕੇ ਨਾਮ ਕਾ ਆਸ਼ਕ ਖੁਦਾ ਕਾ ਮਾਨਨੇ ਵਾਲਾ ।

ਨਾਨਕ ਹੁਈ ਹੈ ਰਹਿਮਤੋ' ਕੀ ਜਿਸ ਸੇ ਅਰਜ਼ਾਨੀ । ਨਾਨਕ ਹੂਆ ਹੈ ਕੁਫ਼ਰ ਕਾ ਜਿਸੇ ਜਿਗਰਪਾਨੀ ।

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੋ ਟਰ ਮਜ਼ਲੂਮ ਕਾ ਪਕੱਸ਼ ਕਾ ਹਾਮੀ ਬਾ । ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੋ _ਆਜ਼ਾਦੀਏ ਇਨਸਾਂ ਕਾਂ ਖਿਆਸੀ ਥਾ ।

ਗੁਰੂ ਨਾਨਗ ਕਿ ਜਿਸ ਕੇ ਨਾਮ ਮੈ' ਰਹਿਮਤ ਹੈ ਬਰਕਤ ਹੈ | ਬਜੇ ਹੈ' ਚਾਰ ਸੁ-ਆਲਮ ਮ' ਜਿਸ 'ਕੇ ਨਾਮ ਕੇ ਡੌਕੇ।

,ਤ ,੪

ਰੂ ਨਾਨਕ ਜਿਸੇ ਹਰ ਇਕ ਵਫ਼ਾ ਸੇ ਲੂਟ ਸਕਤਾ ਥਾਂ । ਰੂ

ਨਾਨਕ ਜੋ ਝੁਕ ਸਕਤਾ ਨਹੀ' ਬਾ ਟੂਟ ਸਕਤਾ ਥਾ ।

ਜਹਾਂਨੇ ਕੁਫ਼ਰ ਕਿ ਅਰਢੋ _ਸਮਾ _ਜਿਸ ਸੇ ਲਰਜ਼ਤੇ ਥੇ । ਗੁਫੂ ਨਾਨਕ ਗਿ ਸਭ ਝੂਠੇ ਖੁੱਦਾ ਜਿਸ ਸੇ ਲਰਜ਼ਤੇ ਥੇ

ਨਾਨਕ _ਕਾ ਹਰ ਇਕ ਕਾਰਨਾਮਾਂ ਜਾਵਦਾਨੀ ਹੈ । ਨਾਂਨਕ _ਕਾਂ _ ਪੈਗ਼ਾਮ ਹਦਾਇਤ _ ਗ਼ੈਰਫ਼ਾਨੀ ਹੈ ।

/ਹੈ /ਹ

ਉਸੇ ਲੋਹੇ ਜਹਾਂ ਸੇ ਮਹਿਵ ਕੋਈ ਕਰ ਨਹੀ' ਸਕਤਾ । ਪਿਆਸੇ ਜਾਵਧਾਂ ਉਸ ਕਾ ਅਬਦ ਤਕ ਮਰ ਨਹੀ ਸਕਤਾ । ੯

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਮਸ਼ੀਯਤ ਕੀ ਨਿਗਾਹੋ' ਕਾ ਥਾ _ਇਗ ਤਾਰਾਂ । ਵੋਹ ਗਰਦੋਨੇ _ਮੁਹਬਤ _ਥਾ _ਨੂਰ _ਅਫ਼ਰੋਜ਼ ਸਈਯਾਰਾ ।

ਠਾ ਵੋਹ ਡਿੱਖ ਥਾ ਨਾਂ ਈਸਾਈ ਨਾਂ ਹਿੰਦੂ ਔਰ ਮੁਸਲਮ ਥਾ । ਵੋਹ ਇਨਸਾਨੋ ਕਾ ਰਹਿਬਰ ਥਾ ਵੋਹ ਇਨਸਾਂ ਥਾ ਵੋਹ ਇਨਸਾਂ ਥਾ ।

੦੧੦0॥੦੧ €16॥ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥॥

(੮੧) ਵ।

ਮਗਰ ਇਨਸਾਨ ਥਾਂ _ਐਸਾ ਫ਼ਰਿਸ਼ਤੇ ਜਿਸ ਪੇ ਕੁਰਬਾਂ ਹੋਂ ਹੱ ।

ਵੋਹ ਜਿਸ ਕੀ ਇਕ ਨਿਗਾਹੇ ਮਿਹਰ ਸੈ ਜੱਗਤਇ _ਤਾਂਬਾ ਵੋਹ ਇਨਸਾਂ ਐਸਾ ਇਨਸਾਂ ਥਾ ਜੋ ਇਨਸਾਨੋ' ਸੇ ਬੜ ਕਰ ਬਾ । ਖੁੱਦਾ ਕਾ ਖਾਸ ਬੰਦਾ ਥਾ ਖੁਦਾ ਵਾਲੋ' ਕਾ ਅਫਸਰ ਥਾ । ਗਹਾ ਉਸ ਨੇ ਖੁਦਾ ਕੇ ਜਿਤਨੇ ਬੰਦੇ .ੈ' ਝਰਾਂਬਰ ਹੈ । ਨਾ ਊਚੇ ਹੈ' ਨਾਂ ਨੀਚੇ ਹੈ' ਨਾ ਬਦਤਰ ਨਾ ਕਮਤਰ ਹੈ' । ਨਹੀ' ਰਖਤਾ ਬਾ ਫ਼ਰਕ ਉਨ ਮੈ” ਸਭ ਇਨਸਾਂ ਬਰਾਬਰ ਥੇ । ਨਜ਼ਰ ਮੇ ਉਸ ਕੀ ਹਿੰਦੂ ਸਿੱਖ ਮੁਸਲਮਾਂ _ਸਭ ਬਰਾਬਰ ਥੇ। ਕਹਾ ਉਸ ਨੋ ਯਹਾਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ _ਹੱਛਾ ਬੁਟਾ ਹੋਗਾ । ਅਗਰ ਕੋਈ ਬੜਾ ਹੋਗਾ ਅਮਲ ਸੇ ਹੀ _ਬੜਾ ਹੋਗਾ । ਵੋਹ ਬਨ ਸਕਤਾ ਹੈ ਸ਼ੋਲਾ ਭੀ ਵੋਹ ਬਨ ਸਕਤਾ ਹੈ ਸ਼ਬਨਮ ਭੀ । ਅਮਲ _ਸੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਨਤੀ ਹੈ ਜਿਨਤ ਭੀ ਜਹੋਨਮ ਭੀ । ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ _ਯੋਕੀਨਨ ਬਾ ਖੁਦਾਈ ਆਲਮ ਕਾ ਦਰਯਾ । ਯਕੀਨਨ _ਕਲਬੇ _ਅਤਹਰ _ਉਸ ਕਾ ਥਾ ਸ਼ਫ਼ਾਫ ਆਈਨਾ 1 ਵੋਹ ਆਈਨਾ ਗਿ ਜਿਸ ਪਰ ਨੂਰ ਥਾ ਤੋਹੀਦ ਕਾ ਅਫਸ਼ਾਂ । ਤਜੱਲੀ ਸੇ ਹੂਆ ਜਿਸ ਕੀ _ਬਹੁਤ ਰੋਸ਼ਨ ਦਿਲੇ ਇਨਸਾਂ । ਮਿਟਾਇਆ ਜੁਲਮ ਤੋਂ' ਕੋ ਕੁਫਰ ਕੰ ਉਸ ਮਾਹੇ ਕਾਮਲ ਨੇ । ਤੀਆ ਜ਼ਿੰਦਾ ਸਭੀ ਮੁਰਦਾ ਦਿਲੋ: ਕੋ-ਜਾਨੇ ਮਹਿਫਲ ਨੰ । ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਕੇ ਕਦਮੋ' ਮੇਂ ਖ਼ੁਦ ਆਈ ਢੌੜ ਕਰ ਮਨਫ਼ਲ । ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ ਇਨਸਾਂ ਕੋ ਖੁਦਾ ਸੇ ਕਰ ਦੀਆ ਵਾਸਲ ।

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਕਿ ਜਿਸ ਕੇ ਨਾਮ ਲੋਵਾ ਵੋਹ ਦਿਲਾਵਰ

ਬੇ । ਕਿ ਜਿਨ ਕੇ ਨਾਮ ਹੈ ਸੇ ਕਾਂਪਤੇ ਥੇ ਫੁਲਮ ਕੇ ਪੁਤਲੇ ।

੧੦0੦੧ €16॥ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥॥

(੮੨)

ਜਿਠੋ ਨੇ ਕਸਰੇ ਜਬਰੇ ਜ਼ੁਲਮ ਕੀ ਬੁਨਿਆਦ ਤਕ ਢਾ ਦੀ।

ਜ਼ਮਾਨਾਂ ਕੋ _ਜਿਨੌ' ਨੇ ਜੁਰੱਤੇ _ਰਿਦਾਨਾਂ _ਦਿਖਲਾ ਦੀ । ਜਿਨੋ ਨੇ ਰੰਗ _ਹੀ ਸਾਰੇ ਫ਼ਮਾਨੇ ਕਾ ਬਦਲ ਡਾਲਾ । ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹੀ ਕੌ ਬੜ ਕਰ ਅਪਨੇ ਕਦਸੋਂ' ਸੇ ਕੁਚਲ ਡਾਲਾ ।

ਗਲਤ ਹੈ ਜੋ ਯੇਹ ਕਹਿਤਾ ਹੈ, ਮੁਸਲਮਾਨੋ' ਕੇ ਦੁਸ਼ਮਨ

ਥੇ । ਵੋ ਜਾਲਮ _ਬਾਦਸ਼ਾਹੋ' _ਔਰ _ਸੁਲਤਾਨੋ' ਕੇ ਦੁਸ਼ਮਨ ਥੇ । ਸਦਾਕਤ ਉਨ ਕਾ ਮਜ਼ਹਬ ਥਾ, ਵੋਹ ਮਜ਼ਲਮੋ' ਕੇ ਹਾਮੀ ਥੇ । ਮਸਾਵਾਤ ਮੁਹਬਤ ਕੇ ਵੋਹ ਦੁਨੀਆਂ ਮੈ' ਪੈਆਮੀ ਥੇ ।

ਕਰੋ ਯੇਹ ਅਹਿਦ ਮਿਲ ਕਰ ਆਜ ਉਸ ਕੋ ਨਾਮ ਲੰਵਾਓ । ਔਰ ਅਪਨੇ ਅਹਿਦ ਕੋ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਔਰ ਹਰ _ਵਕੱਤ ਦੁਹਰਾਓ

ਗਿ ਹਮ ਤਾਲੀਮ ਕੋ ਉਸਕੀ, ਜਹਾਂ ਮੇਂ ਆਮ ਕਰ ਦੇ' ਗੇ ਮੱਏ _ਤੋਹੀਦ ਸੇ ਲਬਰੇਜ਼ ਹਰ ਇਕ ਜਾਮ ਕਰ ਦੇ' ਗੇ ਮੂਜਦ॥ ਹਮ _ਬਨਾਏ'ਗੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਕੇ ਹਰ _ਇਨਸਾਂ ਦਰੇ _ਹੱਕ _ਪਰ _ਝੁਕਾਏ'ਗੇ, _ਜਮਾਨੇ ਕੇ ਹਰ ਇਨਸਾਂ ਗਲਾਲਤ ਕੁਫਰ ਕੀ ਦੁਨੀਆਂ ਸੇ, ਹਮ ਯੋਕਸਰ ਮਿਟਾ ਦੇ ਗੇ ।

ਖੁਦਾ ਕੇ ਨਰ ਸੇ ਸਾਰੀ ਫਿਫ਼ਾ ਕੋ, ਜਗ ਮਗਾ ਦੇ ਗੇ ।

ਵੋਹ ਮਸ਼ਰਕ ਹੋ ਕਿ ਮਗ਼ਰਿਬ, ਹਰ ਤਰਫ ਹੱਕ ਦੀ ਸੱਦਾ ਦੇ'ਗੇ ।

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਡੌਕੇ ਸਾਰੇ ਆਲਮ ਸੇ ਬਜਾ `ਦੇ' ਗੇ ।

ਹਮ ਅਪਨਾ ਮਾਲ ਕਿਆ, ਔਲਾਦ ਭੀ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰ ਦੇ 'ਤਸੱਦਕ ਉਸਕੇ ਕਢਮੋ' ੫੩, ਹਮ ਅਪਨੀ ਜਾਨ ਕਰ ਵੇ'

।੦0੦॥੦੧ €16॥ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥॥

ਸ਼ੁਭ ਬਚਨ

71 ਨਾਮ ਜਪੋ ! 1 ਵਡ ਛਕੋ ! 7 ਧਰਮ ਦਿ ਵਿ ਕਰੋ!

ਰ ਹਕ ਅਰ ਸ= ਰੋਗਦ!ਰ ਤੋ ਵਧੀਆ ਛਪ੫ਈ ਲਈ ਸਾਜਨ ਪ੍ਰਿੰਟਰਜ਼

ਬਾਜ਼ਾਰ ਰਾਧਾ ਕਿਸ਼ਨ ਐਬਾਲ' ਸ਼ਹਿਹਤ

ਸਦਾ ਯਾਦ ਰਖੋ ।

ਨ ।੦੧੦॥੦1 €16॥ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥0

0੦0੦੧ €16ਘਹੂ

£7੬7)_2011372 4108313 61੬੧. ( ੬ ਹਨ ਜਿ

1 - 2॥ ਹੀ ₹੮ ੦੧੦੫1 €16ਗਪੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦॥॥

4੦॥06੦॥॥੦1. 6੦11

੦00੦ €161ਘਹੂ

੧੦0੦੧ €16॥ਘਹੂ ।0੦॥੧੦1॥1€161੦॥0&3।0੦11.੮੦/0